Sivrihisar, Eskişehir'e bağlı ilçeler arasında merkeze en uzak olanlardan biri. Ankara yönündeki karayolu hattı üzerinde, geniş bir tarım alanına ve çevreye yayılmış çok sayıda köye sahip bir ilçe. Biz Odunpazarı'ndaki merkezimizden çıkıp Sivrihisar'a geliyoruz; yolun uzunluğu işin nasıl planlandığını doğrudan etkiliyor. Aynı gün çıkabiliyoruz, çoğu zaman çıkıyoruz da; ama tek bir delik için tek başına yola çıkmak yerine, mümkün olduğunda aynı bölgedeki işleri aynı güne toplamayı tercih ediyoruz.
Karot delme, elmas soketli silindirik bir ucun beton içinde dönerek tam çaplı, düzgün kenarlı bir delik açması demek. Kırıcı betonu parçalayarak ilerler; kenar dağılır, donatı zorlanır, titreşim yapıya yayılır. Karot ucu ise betonu keserek ilerler; delik daireseldir, kenarı düzgündür ve çevresindeki beton bozulmamış kalır. Sivrihisar'da çağrıldığımız işlerin büyük kısmı tam olarak bu düzgün kenar ve titreşimsiz çalışma ihtiyacından doğuyor. Sivrihisar'da beton kesme işleri de yapıyoruz, ancak bu sayfa delme tarafını anlatıyor. İş öncesi görüşme için 0530 030 50 26 numarasından bize ulaşabilirsiniz.
Sivrihisar'da karot deliği en çok hangi işler için isteniyor
İlçe merkezinde iki ayrı yapı grubuyla karşılaşıyoruz. Bir tarafta yılları olan, duvarları kalın, betonu sert ve bugünkü tesisat düzenine göre kurgulanmamış yapılar var; buralarda sonradan eklenen banyo, mutfak ya da kombi için duvardan ve döşemeden geçiş açmak gerekiyor. Daha yeni yapılarda ise klima bakır borusu, havalandırma, doğalgaz kolonu ve pissu hattı için temiz delik isteniyor. İlçe merkezinin yamaca yaslanan dokusu nedeniyle bazı binalarda giriş kotu ile bodrum kotu arasındaki fark büyük oluyor; bu da malzeme ve makine taşımayı işin ayrı bir kalemi haline getiriyor.
Merkez dışına çıkıldığında iş tamamen değişiyor. Köylerdeki tarımsal yapılarda, depo ve ambarlarda, hayvan barınaklarında, su deposu ve sulama yapılarında karot çağrılıyor. Buralarda tipik iş; beton zeminden ya da perde duvardan boru geçişi, pompa hattı, gübre kanalı ve su hattı bağlantısı oluyor. Karayolu hattı üzerindeki işletmelerde ise sonradan yapılan tadilatlarda havalandırma ve tesisat geçişleri öne çıkıyor. Bir de dayanım tespiti için beton numunesi alma işleri var; onu aşağıda ayrı bir başlıkta anlattım, çünkü tesisat deliğiyle sık karıştırılıyor.
Çap seçimi: 52 mm ile 600 mm arasında hangi iş hangi uç
Karotta işin doğru başlaması, çapın doğru seçilmesine bağlı. Çapı olduğundan büyük seçmek gereksiz maliyet ve gereksiz kesit kaybı demek; küçük seçmek ise borunun geçmemesi, izolasyonun sığmaması ya da ikinci bir delik açılması demek. Sahada en sık kullandığımız aralıklar kabaca şöyle:
- 52-62 mm: Elektrik ve veri kablosu geçişi, küçük çaplı su hattı, ankraj ve dübel öncesi hazırlık delikleri.
- 65-82 mm: Klima iç-dış ünite arası bakır boru ve drenaj hattı, doğalgaz kolon geçişi, küçük havalandırma.
- 100-125 mm: Kombi hermetik baca çıkışı, aspiratör ve fan geçişi, 100'lük pissu borusu, davlumbaz hattı.
- 150-200 mm: Ana pissu ve yağmur suyu hattı, havalandırma kanalı geçişi, sulama borusu ve şaft delikleri.
- 250-350 mm: Kolektör geçişleri, büyük havalandırma, pompa ve tesisat şaftı, depo çıkışları.
- 400-600 mm: Döşeme ve perde üzerinde büyük çaplı boru geçişi, makine temeli delikleri, atık ve tahliye hatları.
Çap büyüdükçe iş yalnızca "daha büyük delik" olmuyor; makinenin sabitlenmesi, gereken güç, su miktarı ve çıkan karot silindirinin ağırlığı da büyüyor. Bu yüzden telefonda çapı öğrenmemiz, hangi ekipmanla ve kaç kişiyle geleceğimizi belirliyor. Sivrihisar gibi yolu uzun bir ilçeye yanlış ekipmanla çıkmanın telafisi olmadığı için ölçüleri baştan netleştiriyoruz.
Delik derinliği, makine sabitleme, su soğutma ve çamur yönetimi
Delik derinliği çaptan bağımsız bir konu. Bir apartman duvarında 20-30 cm, betonarme perdede 25-50 cm, temel ve döşeme geçişlerinde daha fazla kalınlıkla karşılaşabiliyoruz. Uç boyunun yetmediği yerlerde uzatma şaftı kullanılıyor. Derinlik arttıkça deliğin ekseninden kaçma riski büyüyor; bunun tek çaresi makinenin sağlam sabitlenmesi. Düzgün ve sağlam yüzeylerde vakumlu tabanla, eski ve pürüzlü betonda ya da tavan uygulamalarında dübelli sabitlemeyle çalışıyoruz.
Karot ucundaki elmas soketler su ile soğutulur. Su üç işi birden yapıyor: soketi soğutuyor, tozu bastırıyor ve kesme sırasında oluşan çamuru delikten dışarı taşıyor. Su verilmezse soket parlar, kesme durur ve uç kısa sürede biter. Bu yüzden "susuz delin" talebini kabul etmiyoruz; betonarme üzerinde ciddi bir karot işi suyla yapılıyor. İşin asıl inceliği suyun kendisinde değil, çamurun yönetiminde. Daire içinde çalışıyorsak delik çevresini branda ve bantla kapatıyor, su toplama halkası ve ıslak vakumla suyu toplayarak ilerliyoruz; parke, laminat ve halı olan yerlerde bu hazırlık işin en uzun kısmı olabiliyor.
Sivrihisar'da iki ek koşulu her zaman soruyoruz: su ve elektrik. Köydeki bir depoda veya yeni bir şantiyede şebeke suyu her zaman hazır olmuyor; o durumda kendi su tankımızla geliyoruz. Elektrik yoksa jeneratörle çalışıyoruz. Kış aylarında ilçenin havası merkeze göre daha sert olabildiği için, dış cephede ve ısıtılmayan yapılarda su hattının donmaması adına işi gün ortasına alıyor, hortum ve pompayı iş bitiminde boşaltıyoruz. Uzak bir ilçede yarım kalan iş, ikinci bir gün demek.
Donatı taraması ve taşıyıcı elemanlarda değişmeyen kural
Betonarme bir elemana delik açmadan önce donatı taraması yapıyoruz. Tarayıcıyla demirlerin yerini işaretliyor, deliğin merkezini demir aralığına denk getirecek şekilde birkaç santim kaydırıyoruz. Çoğu zaman deliği 5-10 cm kaydırmak, hem donatıyı kesmeden geçmeyi hem de işin hızlanmasını sağlıyor. Döşemelerde tarama sadece donatı için değil; zemin ısıtma borusu, elektrik borusu ve gizli tesisat da aynı taramada yakalanabiliyor.
Kolon, kiriş ve taşıyıcı perde duvarda statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan delik açmıyoruz. Bu bizim için pazarlık konusu olan bir madde değil. Müşteri "küçücük bir delik" dese de, taşıyıcı elemandaki kesit kaybı ve kesilen donatı yapının davranışını değiştirir. Böyle bir talep geldiğinde ya projeyi ve onayı istiyoruz ya da işi yapan mühendisle konuşup deliğin taşıyıcı olmayan bir bölgeye alınmasını öneriyoruz. Çoğu tesisat geçişi, biraz güzergâh değişikliğiyle dolgu duvardan veya döşemenin uygun bölgesinden geçirilebiliyor.
Peki tarama yapılmasına rağmen donatıya denk gelinirse ne oluyor? Elmas soket donatıyı da keser, ama ilerleme belirgin şekilde yavaşlar, ses ve titreşim değişir; deneyimli operatör bunu ilk saniyede anlar. O anda devri düşürüp su debisini artırıyor, baskıyı azaltıyoruz. Etriye ucuna hafif temas gibi durumlar kabul edilebilir; ancak ana donatının kesileceği anlaşılırsa duruyoruz. O delik iptal edilir, açılan kısım tamir harcıyla doldurulur ve delik yeni bir noktaya taşınır.
Numune karotu ile tesisat deliği aynı iş değil
İki iş de karot makinesiyle yapılıyor, ama amaçları ve kuralları farklı. Tesisat deliğinde önemli olan deliktir; çıkan silindir atılır, konum ve kenar düzgünlüğü işin kalitesini belirler. Numune karotunda ise tam tersi geçerli: önemli olan çıkan silindirdir. O silindir laboratuvara gönderilip beton basınç dayanımı için kullanılacağı için sağlam, çatlaksız ve yeterli boyda çıkmak zorundadır.
Numune alınacak noktanın donatısız olması gerekir; bu yüzden tarama numune işinde daha da kritiktir. Numunenin kaç adet ve hangi bölgelerden alınacağını raporu hazırlayan mühendis ya da laboratuvar belirler, biz uygulamayı yaparız. Numune kırılırsa aynı bölgeden yeniden alınması gerekir; o yüzden bu işi acele etmeden, düşük devirle ve bol suyla yapıyoruz. Numune alındıktan sonra geriye kalan boşluk açık bırakılmaz, uygun tamir harcıyla doldurulur.
Delik kenarı nasıl kalıyor, sonrasında ne yapılıyor
Karot deliğinin kenarı düzgün ve dairesel çıkar; bu, kırıcıya göre en büyük farktır. Yine de gerçekçi konuşalım: beton yüzeyde kenar keskin kalır, sıva ve boya kenarında ince bir dökülme olabilir, fayans ve doğal taş kaplamalarda ise girişte çatlama riski vardır. Kaplamalı yüzeylerde ucu düşük devirle ve baskısız başlatıyoruz. Asıl dikkat gereken yer deliğin çıkış tarafıdır; uç karşı yüzeye vardığında beton dışarı doğru kopabilir. Bunu azaltmak için son santimlerde ilerlemeyi yavaşlatıyor, mümkünse karşı taraftan destek yapıyoruz.
Delik açıldıktan sonra çevrede su ve çamur izi kalabilir; işi bitirmeden bu izleri temizliyoruz. Boru geçirildikten sonra kalan boşluğun doldurulması ayrı bir konu: ses ve koku geçişini, su sızmasını ve yangın güvenliğini ilgilendirdiği için boşluk uygun harç, mastik veya gerekiyorsa yangın durdurucu malzemeyle kapatılmalıdır. Su yalıtımı bulunan bir zeminde delik açıldıysa, yalıtım detayının o noktada yeniden yapılması gerektiğini mutlaka söylüyoruz. Talep edilirse delik ağzını tamir harcıyla toparlıyoruz.
Sivrihisar'da karot delme ücreti neye göre belirleniyor
Karot delmede tek bir liste fiyatı yok; işin bedeli birkaç kalemin birleşiminden çıkıyor. Fiyatı belirleyen başlıklar şunlar:
- Çap: Uç maliyeti ve harcanan süre çapla birlikte artar; 60 mm'lik delikle 400 mm'lik delik aynı iş değildir.
- Derinlik ve eleman kalınlığı: Kesilen beton hacmi doğrudan süreyi ve uç aşınmasını belirler.
- Delik adedi: Kurulum bir kez yapıldığı için ikinci ve sonraki deliklerin birim maliyeti düşer.
- Donatı yoğunluğu ve beton sınıfı: Sık donatılı ve yüksek dayanımlı betonda ilerleme yavaşlar.
- Kat ve erişim: Yüksek kat, dar merdiven, iskele veya sepetli platform ihtiyacı, malzeme taşıma mesafesi.
- Su ve elektrik durumu: Şebeke yoksa tank ve jeneratörle gelinmesi ek hazırlık demektir.
- Çalışma penceresi: Mesai dışı, gece veya hafta sonu çalışma, işletmenin kapalı olduğu saatlere sıkıştırılan işler.
- Mesafe ve planlama: Sivrihisar merkeze uzak olduğu için tek delik uğruna özel çıkış ile aynı güne toplanmış birkaç iş farklı değerlendirilir.
Telefonda size gerçekçi bir çerçeve verebilmemiz için şunları soruyoruz: hangi çap, kaç adet, duvar mı döşeme mi, tahmini kalınlık, kaçıncı kat, sahada su ve elektrik var mı, taşıyıcı bir elemandan mı geçiliyor ve işin ne zamana yetişmesi gerekiyor. Sahada iş beklediğimizden farklı çıkarsa delmeye başlamadan önce durur, farkı anlatır ve onay alırız.
Sık Sorulan Sorular
Sivrihisar'a aynı gün gelebiliyor musunuz?
Ekip müsaitse geliyoruz. Odunpazarı'ndaki merkezimizden Sivrihisar'a yol belirli bir süre tuttuğu için, sabah erken haber verilen işlerde aynı gün çıkış çok daha kolay oluyor. Öğleden sonra gelen taleplerde çoğu zaman ertesi güne planlıyoruz.
Karot delme sırasında ne kadar toz ve gürültü oluyor, evde oturulabilir mi?
Su ile çalışıldığı için toz büyük ölçüde bastırılıyor; kırıcıyla açılan delikteki toz bulutu oluşmuyor. Gürültü ise makinenin motor sesi ve ucun dönme sesi kadar; darbeli bir ses olmadığı için komşuyu rahatsız etme ihtimali kırıcıya göre çok daha düşük. Delik açılırken odanın kullanılmaması yeterli, evi boşaltmanız gerekmiyor.
Kolona delik açtırmam gerekiyor, yapıyor musunuz?
Statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan kolon, kiriş ve taşıyıcı perdeye delik açmıyoruz. Elinizde onay varsa proje neyi tarif ediyorsa onu uyguluyoruz. Onay yoksa önce tesisat güzergâhına bakıyoruz; çoğu geçiş, taşıyıcı olmayan bir duvara veya döşemenin uygun bir bölgesine kaydırılarak çözülüyor.
Köydeki depoda su ve elektrik yok, iş yapılabilir mi?
Yapılır. Su tankımızla ve jeneratörle geliyoruz, bunu önceden bilmemiz yeterli. Sahaya geldikten sonra öğrenmek, uzak bir ilçede işin ertelenmesi anlamına geldiği için telefonda mutlaka soruyoruz. Aracın yanaşamayacağı bir yerse bunu da baştan söyleyin.
En büyük hangi çapta delik açabiliyorsunuz?
600 mm'ye kadar çıkabiliyoruz. Ancak büyük çaplarda makinenin dübelli sabitlenmesi, yeterli elektrik ve su, çıkan karot silindirinin güvenli şekilde alınması gerekiyor. Bu yüzden 300 mm üzerindeki işlerde sahayı önceden konuşuyor, gerekiyorsa keşif yapıyoruz.
Yapı denetim için beton numunesi aldırmam gerekiyor, süreç nasıl işliyor?
Numunenin kaç adet ve nerelerden alınacağını raporu hazırlayacak laboratuvar veya mühendis belirler. Biz belirlenen noktalarda donatı taraması yapar, demirin olmadığı bölgeden numuneyi çatlatmadan çıkarır ve geride kalan boşluğu tamir harcıyla doldururuz. Ayrıntı için 0530 030 50 26 numarasından ulaşabilirsiniz.