Eskişehir Beton Kesme olarak Mahmudiye'de yaptığımız işlerin büyük çoğunluğu karot delme. Merkezimiz Odunpazarı'nda; ekip sabah Eskişehir'den çıkıp ova yolunu takip ederek ilçeye geçiyor, işlerin çoğunu aynı gün bitirip dönüyor. Mahmudiye bizim için başka bir ile gitmek değil, kendi ilimizin içinde kısa bir çıkış. Bu yüzden tek bir klima deliği için de yola çıkarız, bir tarımsal tesiste on beş deliklik toplu iş için de. Randevu ve keşif için 0530 030 50 26 numarasından bize ulaşabilirsiniz.
Bu sayfada anlattığım konu özellikle karot delme: hangi işte hangi çap uç kullanılır, deliğin derinliği neye göre belirlenir, donatı çıkarsa ne yapılır, su ve çamur nasıl yönetilir, laboratuvara gidecek beton numunesi ile tesisat deliği neden aynı iş değildir, delik açıldıktan sonra kenarı nasıl kalır ve nasıl tamir edilir. Duvar ve zemin kesim işleri de yapıyoruz, fakat onun anlatımı ayrı bir konu; burada konu delik.
Mahmudiye'de karot deliği en çok nerelerde isteniyor
Mahmudiye deyince akla geniş ova tarımı ve hayvancılık, ilçenin köklü at yetiştiriciliği geçmişi geliyor. Sahada karşımıza çıkan yapı stoku da buna göre şekilleniyor: ahır ve ağıl, padok ve gezinti alanı betonu, yem deposu, silo altı ve silo çevresi betonarme, su deposu ve kuyu odası, sulama yapıları, tarım makinesi hangarı, bir de köy içi müstakil konutlar. Şehir merkezindeki gibi sırt sırta apartman, dar sokak ve komşu kısıtı sorunu burada nadiren gündeme geliyor; onun yerine yapının kendisi ve erişim belirleyici oluyor.
En sık gelen talepler şunlar: hayvan barınağı zemininde gübre kanalı ve sıyırıcı hattı için geçiş delikleri, suluk ve içme suyu borusunun perde duvardan geçirilmesi, yem deposu ile silo duvarında havalandırma ve aspiratör deliği, su deposu ile kuyu odasında boru geçişi, sulama hattının beton kanal veya temel duvarını kestiği noktalarda delik, hangar zemininde makine ankraj delikleri, köy içi konutlarda soba ve şömine bacası, klima bakır boru geçişi, kombi baca deliği, banyo-mutfak yenilemesinde pissu hattı. Buna bir de yeni tarımsal yatırımlarda çelik konstrüksiyonun betona bağlanması için açılan ankraj delikleri ekleniyor.
Mahmudiye'de dikkat ettiğimiz bir nokta var: eski köy yapılarındaki beton ile son yıllarda yapılmış tarımsal tesis betonu birbirinden çok farklı davranıyor. Yaşlı yapılarda beton dayanımı düşük, agrega iri, donatı yerleşimi gelişigüzel olabiliyor; uç ilerlerken sürpriz çıkma ihtimali yüksek. Yeni dökülmüş tesis betonunda ise dayanım yüksek, donatı sık ve düzenli; bu sefer de segment aşınması ve ilerleme hızı konuşuluyor. İkisinde de yaklaşım aynı değil, bunu keşifte belirliyoruz.
Çap seçimi ve delik derinliği: iş uçtan başlar
Karot delme, ucunda elmas soketler bulunan silindirik bir kovanın betonu dairesel olarak kesip içinden bir göbek çıkarması işidir. Kırmaz, zorlamaz, keser. İşin ölçüsü de doğru uçla başlar. Elimizde 52 mm ile 600 mm arasında uç var ve hangisinin kullanılacağı delikten ne geçeceğine göre belirleniyor:
- 52-62 mm: elektrik tesisatı, topraklama, ankraj ve dübel yuvası, korkuluk-direk montajı, ince kablo geçişleri.
- 68-82 mm: klima bakır boru ve drenaj hattı, kombi ve şofben bacası, küçük havalandırma.
- 92-112 mm: 100'lük pissu borusu, baca geçişi, ayrıca laboratuvara gidecek beton numune karotları çoğunlukla bu aralıkta alınır.
- 125-160 mm: pissu ana hattı, yağmur iniş borusu, fan ve aspiratör çıkışı, sulama borusu geçişi.
- 180-250 mm: havalandırma kanalı, yem hattı ve kanal geçişi, kalın PVC borular.
- 300-450 mm: pompa ve şaft geçişleri, büyük çaplı sulama ve tahliye boruları.
- 500-600 mm: rögar bağlantısı, kalın altyapı borusu, adam geçecek ölçüde servis boşlukları.
Boru geçişlerinde çapı borunun dış çapına birebir eşitlemeyiz; yalıtım, manşon ve montaj payı için bir üst ölçüye çıkarız. Aksi halde boru delikten zorla geçirilir, yalıtım sıkışır, sonradan sızdırma sorunu çıkar.
Derinlik tarafında standart uç boyu çoğunlukla 40-45 santim civarındadır. Daha kalın elemanlarda uzatma tiji takarak devam ederiz; bir metre ve üzeri derinlikler bu şekilde alınır. Çok kalın perdelerde iki yüzden karşılıklı delip ortada buluşturma yöntemi kullanılır, bunun için giriş noktalarının aynı eksende işaretlenmesi gerekir. Makinenin sabitlenmesi de en az uç kadar önemli: düz ve sağlam yüzeyde vakum plakası, çoğu işte dübelli ayak, delik açılmasını istemediğimiz yüzeylerde tavan-taban arası destek direği kullanıyoruz. Sabitleme gevşek olursa delik ekseninden kaçar, uç sıkışır, hem iş hem makine zarar görür.
Donatı taraması, donatıya denk gelmek ve taşıyıcı eleman kuralı
Betonarme bir elemanda delik açmadan önce donatı tarayıcı ile yüzeyi tarıyor, çubukların yerini, aralığını ve paspayını çıkarıyoruz. Amaç, deliği donatı arasındaki boşluğa oturtmak. Çoğu zaman delik merkezini birkaç santim kaydırmak yeterli oluyor; bu kaydırmayı tesisatçıyla veya iş sahibiyle konuşup onay alarak yapıyoruz, kendi kafamıza göre yer değiştirmiyoruz.
Elmas uç donatıyı keser, bu teknik olarak mümkündür. İlerleme yavaşlar, segment daha hızlı aşınır, ses ve titreşim değişir; deneyimli operatör donatıya girdiğini ilk saniyede anlar. Ama kesilebiliyor olması, kesilmesi gerektiği anlamına gelmez. Dağıtım donatısına denk gelmek başka, taşıyıcı ana donatıyı kesmek bambaşka bir iştir.
Kural şudur: kolon, kiriş, taşıyıcı perde ve taşıyıcı duvarda, statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan delik açmıyoruz. Bu sadece şehir merkezindeki apartmanlar için değil, Mahmudiye'deki tarımsal tesisler ve köy içi betonarme yapılar için de geçerli. Bir ahırın perde duvarına kalın bir havalandırma deliği açmak, o duvarın taşıyıcı olup olmadığına göre tamamen farklı bir karardır. Böyle durumlarda projeye bakılmasını, gerekiyorsa sorumlu mühendisten yazılı görüş alınmasını istiyoruz. Onay gelmezse işi almıyoruz; bunu telefonda söylediğimizde bazen tepki alıyoruz ama tavrımızı değiştirmiyoruz. Döşemede ise ana donatı yönü ve mesnet bölgeleri belirleyicidir; açıklık ortasında küçük çaplı bir tesisat deliği ile mesnet dibinde açılan aynı çaptaki delik yapı açısından aynı şey değildir.
Su soğutma, çamur yönetimi ve kuru delme seçeneği
Karot delmede su üç iş görür: elmas segmenti soğutur, tozu kaynağında bastırır, kesme çamurunu delikten dışarı taşır. Su kesilirse segment aşırı ısınır, elmas taneleri parlar ve uç kesmeyi bırakır. Bu yüzden su beslemesi işin ayrılmaz parçası. Buna karşılık ortaya bir miktar çamurlu su çıkar ve asıl mesele o suyun nereye gideceğidir.
Çalışma düzenimiz şöyle: delik çevresine su toplama halkası takıyor, oluşan çamuru vakum makinesiyle çekip bidona alıyoruz; iş bitince zemini silip teslim ediyoruz. Mahmudiye'de bu konu şehir merkezinden daha hassas, çünkü çalıştığımız yer çoğu zaman hayvanın bulunduğu bir barınak, yemin depolandığı bir bölüm ya da temiz tutulması gereken bir su yapısı oluyor. Çamurun yeme karışması, suluk hattına gitmesi veya barınak tabanında birikmesi kabul edilebilir bir şey değil. Çalışma alanını ayırıyor, mümkünse hayvanların çekildiği saatte giriyor, çıkan suyu içeride bırakmıyoruz. Su deposu ve kuyu odası gibi içme suyu tarafında ise deliği açmadan önce hattın boşaltılmış ve izole edilmiş olmasını istiyoruz.
Bazı işlerde su hiç istenmez: elektrik panosunun yanı, kuru depolanan yem ve tahıl bölümü, eşyası boşaltılamayan bir oda. Küçük çaplarda toz emişli kuru delme ucuyla çalışabiliyoruz. Ancak kuru delmenin sınırı var; büyük çapta, derin ve donatılı elemanda kuru sistem zorlanır, uç ömrü kısalır. Bunu peşinen söylüyoruz, sahada sürpriz olmuyor.
Köy dışındaki sulama yapılarında, kuyu başlarında ve yeni kurulan tesislerde elektrik ile suyun henüz bağlanmamış olması sık karşılaştığımız bir durum. Bu bizim için engel değil: kendi su tankımızla ve jeneratörle gidiyoruz. Sadece keşif konuşmasında bunu bilmemiz gerekiyor ki araç ona göre yüklensin.
Numune karotu ile tesisat deliği aynı iş değildir
Telefonda "karot alacaksın" dendiğinde ilk sorduğumuz şey şu: delik mi istiyorsunuz, yoksa betondan numune mi?
Numune karotunda amaç deliğin kendisi değil, betondan çıkan silindirdir. Mevcut bir yapının beton basınç dayanımını belirlemek, güçlendirme projesine veri üretmek, hasar tespiti veya ruhsat sürecini tamamlamak için alınır. Burada silindirin çatlaksız, düzgün ve tam boyda çıkması gerekir; numune donatısız bölgeden alınmalı, alındığı eleman ve kot numaralandırılıp etiketlenmeli, laboratuvara zarar görmeden ulaştırılmalıdır. Çap genelde 94-104 mm bandındadır ve boy-çap oranı laboratuvarın istediği şekilde ayarlanır. Numune alınan delik iş bittikten sonra tamir harcı ile doldurulur.
Tesisat deliğinde ise amaç tam tersi: çıkan göbek atılır, kıymetli olan deliktir. Burada önemli olan deliğin doğru noktada, doğru çapta ve doğru açıda olmasıdır. Örneğin klima drenajı ve dış cepheye çıkan su hatlarında deliği tam yatay değil, dışarı doğru hafif eğimli açarız ki su dışarı aksın, duvara geri sızmasın. Baca ve havalandırma deliklerinde ise eğim yönü ve çıkış noktası projeye göre belirlenir.
Bu ikisi karışınca hem zaman hem para kaybı oluyor: numune diye alınan bir göbek donatı kestiği için laboratuvarda geçersiz sayılabiliyor, ya da tesisat deliği gereğinden büyük açılıp sonradan doldurma derdi çıkıyor. Bu yüzden işin hangisi olduğunu baştan netleştiriyoruz.
Delik kenarı nasıl çıkar, sonrası nasıl tamir edilir
Elmas uçla açılan deliğin kenarı dairesel ve düzgün çıkar; kırıcı-delici ile açılan bir yuvadaki gibi beton parçalanması, sıva dökülmesi, çevreye yayılan çatlak olmaz. Bu, özellikle sıvalı ve boyalı iç mekanlarda ya da yeni dökülmüş tesis betonunda ciddi bir fark yaratır.
Yine de her işte söylediğimiz bir gerçek var: ucun betondan çıktığı arka yüzde küçük bir çapaklanma olabilir. Bu risk düşük dayanımlı eski betonda, zayıf sıvada ve kaplama tarafında artar. Önlemek için arka yüze destek tahtası koyarız ya da mümkünse çıkış tarafından kısa bir karşı delme yaparız. Görünen yüzde estetik önemliyse bunu baştan konuşup ona göre yön belirleriz.
Delik sonrası tamir kısmı da işin parçası. Boru geçtikten sonra boşluk boş bırakılmaz: su ile temas eden yerlerde manşon ve uygun harç, yangın kompartımanını delen geçişlerde yangın durdurucu dolgu, dış cephede boru çevresinde su almayacak şekilde eğim ve mastik uygulanır. Vazgeçilen ya da yanlış açılmış bir delik varsa tıkaç ve tamir harcı ile kapatılır; taşıyıcı bir elemanda ise yüksek dayanımlı grout kullanılır ve bu konu yine mühendis görüşüyle birlikte değerlendirilir. Çıkan karot göbeklerini de ortalıkta bırakmıyoruz; numune ise etiketleyip teslim ediyoruz, değilse toplayıp götürüyoruz.
Mahmudiye'ye çıkış, çalışma penceresi ve fiyat neye göre hesaplanır
Mahmudiye Eskişehir merkeze ova yolu üzerinden bağlı; sabah çıkıp gün içinde işi bitirmek bizim için olağan bir program. Alpu ve Çifteler yönündeki komşu yerleşimlerde de aynı gün içinde birden fazla işi sıraya koyabiliyoruz. İşi planlarken sorduğumuz birkaç şey var: araç yapıya ne kadar yaklaşabiliyor, tarla veya köy yolu yağış sonrası geçiş veriyor mu, elektrik var mı, su var mı, hangi saatlerde çalışabiliriz. Makine, uçlar, tijler, su tankı ve vakum ünitesi taşınacak ekipmanlar; araç yapıya ne kadar yakın park edebilirse hazırlık o kadar kısalıyor.
Çalışma penceresi kırsalda şehirden farklı işliyor. Hayvan barınağında sağım ve yemleme saatleri, hasat ve sulama döneminde tarımsal tesisin yoğunluğu, silo dolum takvimi işin ne zaman yapılacağını belirliyor. Bunu müşteriyle önceden konuşup uygun saati seçiyoruz. Küçük çaplı işlerde 220 volt yeterli oluyor; büyük çaplı ve derin deliklerde 380 volt ya da jeneratör gerekiyor.
Fiyat konusunda net olalım: bu sayfada rakam yazmıyorum, çünkü sabit bir liste üzerinden çalışmıyoruz ve yazılacak her rakam sizi yanıltır. Fiyatı belirleyen kalemleri açıkça söyleyebilirim:
- Delik çapı: uç büyüdükçe kesilen alan ve segment yükü artar.
- Delik derinliği: hesap toplam kesilen santim üzerinden düşünülür, uzatma tiji gerekip gerekmediği önemlidir.
- Delik adedi: aynı yapıda on delik açmak ile tek delik açmak birim olarak aynı değildir; toplu işte kurulum bir kez yapılır.
- Donatı yoğunluğu: sık donatılı elemanda ilerleme yavaşlar, uç ömrü kısalır.
- Erişim ve kot: zeminde mi, yüksekte mi, iskele veya platform gerekiyor mu, makine oraya nasıl taşınacak.
- Altyapı durumu: elektrik ve su sahada var mı, jeneratör ve su tankı götürülecek mi.
- Çalışma penceresi: normal mesai mi, gece veya kısıtlı saat aralığı mı.
- Mesafe ve iş bütünlüğü: tek delik için ayrı bir çıkış mı, yoksa aynı gün toplu iş mi.
Doğru bir fiyat söyleyebilmemiz için bize şunları iletmeniz yeterli: yapı ne (ahır, depo, konut, su yapısı), delinecek elemanın kalınlığı yaklaşık kaç santim, kaç delik, hangi çap ya da delikten ne geçecek, bir de mümkünse yerin fotoğrafı. 0530 030 50 26 numarasından arayabilir, aynı numaraya fotoğraf gönderebilirsiniz. Fotoğrafla gelen işlerde çoğu zaman sahaya gitmeden net konuşabiliyoruz.
Sık Sorulan Sorular
Mahmudiye'ye aynı gün gelebiliyor musunuz?
Çoğu zaman evet. Ekip Eskişehir merkezden çıkıyor ve mesafe kısa olduğu için sabah haber verilen bir iş genelde aynı gün içinde programa giriyor. Yoğun günlerde ertesi güne kalabilir, ama gün ve saat konusunda size baştan net bilgi veririz. Aynı bölgede birkaç iş varsa onları aynı çıkışta toplamayı tercih ediyoruz.
Köyde ya da tarlada elektrik ve su yoksa delik açabilir misiniz?
Açabiliriz. Jeneratör ve su tankıyla gidiyoruz, bu bizim için istisna bir durum değil; kuyu başı, sulama yapısı ve yeni kurulan tesislerde sık karşılaştığımız bir hal. Tek isteğimiz bunu telefonda önceden söylemeniz; araç ona göre yükleniyor ve sahada zaman kaybı olmuyor.
Ne kadar kalın betona delik açabiliyorsunuz?
Standart uç boyu 40-45 santim civarında; bunun ötesinde uzatma tijleri ile devam ediyoruz ve bir metreyi aşan derinlikler alınabiliyor. Çok kalın perdelerde iki yüzden karşılıklı delip ortada buluşturuyoruz. Sınırı belirleyen şey genelde kalınlık değil, makineyi sağlam sabitleyebileceğimiz bir yüzey ve deliğin ekseninde kalması oluyor.
Karot ucu donatıyı keser mi, kesilirse yapıya zarar verir mi?
Elmas uç donatıyı keser, fakat biz önce donatı tarayıcı ile çubukların yerini bulup deliği aradaki boşluğa oturtmaya çalışırız. Dağıtım donatısına denk gelmek çoğu durumda tolere edilebilir; taşıyıcı ana donatıyı kesmek ise ayrı bir karardır. Kolon, kiriş, taşıyıcı perde ve taşıyıcı duvarda statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan delik açmıyoruz. Onay yoksa işi almıyoruz.
Beton dayanımı için numune karotu alıp laboratuvara gönderiyor musunuz?
Numune karotunu usulüne uygun şekilde alıyoruz: donatısız bölgeden, silindiri çatlatmadan, alındığı eleman ve kot etiketlenerek. Numunenin çapı ve boyu laboratuvarın istediği ölçüde ayarlanır. Deney raporunu laboratuvar düzenler; biz numuneyi sağlıklı biçimde çıkarır, teslim eder ve numune alınan deliği tamir ederiz.
Fiyatı telefonda öğrenebilir miyim?
Öğrenebilirsiniz, ama önce birkaç şeyi bilmemiz gerekiyor: yapı ne, elemanın kalınlığı ne kadar, kaç delik açılacak, çap ne ya da delikten ne geçecek, sahada elektrik-su var mı, erişim nasıl. Bunlar netleştiğinde telefonda konuşabiliyoruz. Fotoğraf gönderirseniz iş daha da hızlanır. Bilgi almadan rakam söylemeyi doğru bulmuyoruz, çünkü söylenen rakam sahada değişirse iki taraf da rahatsız oluyor.
Mahmudiye ve çevresindeki köylerde karot delme işiniz varsa, delik açmadan önce ne yapılması gerektiğini konuşalım. Gerektiğinde beton kesim tarafında da destek veriyoruz. Ulaşım için 0530 030 50 26.