Eskişehir Beton Kesme olarak Odunpazarı'ndaki merkezimizden Seyitgazi'ye karot delme işi için düzenli çıkıyoruz. Seyitgazi bizim kendi ilimizin ilçesi; şehir merkezinden güneye inen yol, ekibin sabah çıkıp işi aynı gün bitirip akşam dönebileceği bir mesafe. Bu sayfada Seyitgazi'de yaptığımız karot delme işini anlatıyorum: çapı neye göre seçiyoruz, derinlik nasıl planlanıyor, donatıya denk gelince ne yapıyoruz, suyu ve çamuru nasıl idare ediyoruz, delik kenarı işten sonra ne hâlde kalıyor ve fiyat hangi kalemlerden çıkıyor. Beton kesme tarafını da yapıyoruz, ama bu sayfanın konusu delme.
Seyitgazi'de karot delme talebi nereden geliyor
İş tipi, ilçe merkezinde mi köyde mi olduğunuza göre net biçimde değişiyor. Merkezdeki az katlı betonarme binalarda talep şehirdekine benziyor: klima bakır borusu ve drenaj geçişi, doğalgaz kolon deliği, kombi bacası, banyo aspiratörü, mutfak tadilatında pis su hattının yer değiştirmesi, dükkân bölünürken yeni tesisat güzergâhı. Bunlar yarım günlük işler; bir binada birkaç daire toplanırsa hepsini tek çıkışta bitiriyoruz.
Köy tarafında iş ağırlıklı olarak tarımsal ve hayvancılık yapılarında. Betonarme ağıl ve besi damlarında havalandırma fanı yuvası, sulama borusunun perde duvardan geçişi, su deposu ve sarnıç duvarında boru çıkışı, yem deposu ile tahıl silosunda tahliye deliği, trafo binası ve pompa odasında kablo geçişi en sık karşılaştığımız kalemler. Bu yapılarda kalınlık projede yazandan farklı çıkabiliyor, donatı düzensiz olabiliyor; o yüzden ölçüyü tahminle değil yerinde alıyoruz.
Üçüncü grup, ilçenin madencilik ve sanayi hareketliliğinin olduğu Kırka yönündeki tesis işleri; oradaki delikler daha büyük çaplı ve kalın kesitli oluyor, iş de çoğunlukla vardiya arasına ya da duruş planına sıkışıyor. Bir de ilçedeki eski yığma taş yapı stoku var: taş duvarda karotla temiz delik açılır ama devir düşürülür, su azaltılır ve harç dağılmasın diye delik çevresi desteklenir. Kerpiç duvarda karot çalıştırmıyoruz, orada doğru yöntem başka.
Çap seçimi: 52 mm'den 600 mm'ye hangi iş hangi uç
İşin can damarı elmas soketli karot ucu. Uç, üzerindeki elmas taneli soketlerle betonu aşındırıp silindir şeklinde bir göbek çıkarır; kırıcı gibi parçalamaz. Doğru çap işin yarısıdır: büyük delik betondan fazla kesit götürür ve boşluğu kapatmak için ek iş çıkarır, küçüğünden ise boru geçmez.
- 52 mm: elektrik borusu, zayıf akım ve veri kablosu, kamera hattı, tekli ankraj yuvası.
- 62-82 mm: klima bakır borusu ile drenaj hortumunun birlikte geçmesi, doğalgaz kolon geçişi, ince temiz su hattı.
- 102-112 mm: kombi ve şofben baca çıkışı, banyo-mutfak aspiratörü, oda havalandırma menfezi.
- 132-162 mm: pis su ve yağmur suyu iniş borusu, yoğuşmalı cihaz baca seti, kalın temiz su ana hattı.
- 200-250 mm: ahır ve kümes havalandırma fanı yuvası, atölye toz emiş hattı, sulama ana borusu geçişi.
- 300-400 mm: ana atık su kolonu, depo ve silo boru geçişi, büyük kesitli baca.
- 450-600 mm: geniş tesisat şaftı, büyük fan ve kanal geçişi. Bu çaplarda makine ağırlaşır, kolona dübelle sabitlenmesi ve alanın boşaltılması şart olur.
Çapa karar verirken boru dış çapına birkaç milimetre pay bırakır, izolasyon veya kılıf boru varsa kalınlığını da hesaba katarız. Telefonda "klima deliği" dendiğinde bile hangi cihaz, kaç metre boru diye sormamızın sebebi bu.
Delik derinliği, çıkış yüzeyi ve kenarın tamiri
Derinliği belirleyen şey duvarın ya da döşemenin gerçek kalınlığı. Standart bir uçla tek pasoda 40-60 santim civarı ilerlenir; kalın kesitlerde uzatma mili takılır, gerekirse karşı taraftan da girilip delik ortada buluşturulur. Seyitgazi'nin eski yapılarında duvar kalınlığı beklenenden fazla çıkabiliyor; bir metreyi aşan perde ve temel geçişlerinde hem süre hem uç ömrü ayrı hesaplanır.
En çok sorun çıkaran taraf çıkış yüzeyi. Uç öbür yüze ulaşmak üzereyken kalan ince beton kabuğu itmeyle kopabilir; son santimetrelerde baskı azaltılır, mümkünse karşı yüze takoz ya da kalıp tahtası dayanır.
Karot deliğinin avantajı kenarının düzgün kalması: kırıcıyla açılan delikte çevre sıva çatlar, tamir bazen delikten pahalıya gelir. Biz deliği boş bırakmıyoruz; boru geçen deliklerde kenar boşluğu uygun mastik ya da tamir harcıyla kapatılır, yangın bölmesi geçen noktada yangın durdurucu ürün kullanılır. Dış duvardan çıkan klima drenajı ve tesisat deliklerini su içeri yürümesin diye hafif dışa eğimli açarız. Kullanılmayacak bir delikte çıkan göbeği geri oturtup çevresini doldurmak mümkün, ama bu statik bir onarım değildir; kesit kaybının telafisi ayrı bir mühendislik işidir.
Donatı taraması ve taşıyıcı eleman kuralı
Karot ucu donatıyı da keser; mesele kesilen donatının yapıya ne yaptığı. Bu yüzden delik yerini işaretlemeden önce beton tarama cihazıyla donatı taraması yapıyoruz; demir aralıklarını, paspayını ve varsa gömülü tesisatı çıkarıyoruz. Döşemede genelde donatı aralığına denk gelen bir nokta bulunur, delik birkaç santim kaydırılarak demire dokunmadan geçilir.
Kural nettir ve Seyitgazi'de de aynen geçerlidir: kolon, kiriş ve taşıyıcı perdede statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan delik açmayız. "Küçücük bir delik, bir şey olmaz" cümlesini çok duyduk; taşıyıcı elemanda açılan delik hem kesit hem donatı sürekliliği kaybı demek ve sorumluluğu delen kişinin insafına bırakılamaz. Onaylı projede delik yeri işaretlenmişse işaretli noktaya sadık kalırız. Onay yoksa alternatif güzergâh ararız; tesisat işlerinin büyük kısmında dolgu duvardan ya da döşemeden geçen bir çözüm çıkıyor.
Donatıya denk gelindiğinde ilerleme yavaşlar, soket körelir ve makinenin sesi değişir; ekip bunu duyar. Zorlamak yerine durup taramayı kontrol eder, gerekirse noktayı kaydırırız.
Su soğutma, çamur ve sahada su-elektrik meselesi
Islak karotta uç sürekli suyla soğutulur. Suyun iki işi var: soketi soğutmak ve kesilen tozu çamura çevirip delikten dışarı taşımak. Su kesilirse uç yanar. Dışarı çıkan çamurlu su kendi hâline bırakılırsa kuruyup yüzeye yapışır. Biz delik ağzına vakumlu su toplama halkası takıp çamuru ıslak vakumla çekiyoruz; daire içindeki işlerde bu düzen kurulmadan makine çalıştırmıyoruz.
Köy ve tesis işlerinde tablo değişiyor. Ağılda, yem deposunda ya da tahıl silosunda su kullanmak her zaman doğru değil; altlığa ve ürüne bulaşma riski var. Böyle noktalarda toz emişli kuru delme düzenine geçiyoruz. Sahada şebeke suyu veya uygun elektrik de olmayabiliyor: Seyitgazi'nin köy yollarındaki işlerde kendi su tankımızı ve jeneratörümüzü götürmek istisna değil, rutin.
Kışın ise ilçenin yüksek kesimlerinde su hattı ve tank donma riski taşıdığı için Seyitgazi programını gün ortasına yakın kuruyoruz.
Numune karotu ile tesisat deliği aynı iş değil
İki iş de "karot" adıyla anılıyor ama amaçları farklı. Tesisat deliğinde önemli olan geride kalan deliktir: doğru çap, doğru yer, temiz kenar; çıkan göbek moloz sayılır. Numune karotunda ise tam tersi, önemli olan çıkan silindirdir; betonun basınç dayanımı için alınan bu silindirin laboratuvara kırıksız ulaşması gerekir.
Bu yüzden çalışma biçimi değişir: numune çapı ilgili standarda uygun seçilir, boy-çap oranı gözetilir, örnek donatı içermeyen bir bölgeden alınır, ilerleme yavaş tutulur ki silindir içeride kırılmasın. Numunenin nereden alınacağına biz karar vermeyiz; noktaları yapı denetim kuruluşu ya da proje müellifi belirler ve işaretler. Numune yeri sonrasında uygun tamir harcıyla kapatılır. Deneyi ve raporu yetkili laboratuvar yapar; biz numuneyi kurallara uygun alıp teslim eden tarafız. Seyitgazi'de bu talep genelde eski bir yapıda güçlendirme ya da hasar tespiti gündeme geldiğinde, bir de tarımsal veya sanayi yapısında dökülen betonun dayanımı tartışıldığında geliyor.
Fiyat neye göre çıkıyor, ekip nasıl planlanıyor
Sahayı görmeden verilen rakam tutmaz; o yüzden burada rakam yerine fiyatı belirleyen kalemleri yazıyorum:
- Çap: Uç büyüdükçe kesilen alan, süre ve soket aşınması artar; 52 mm ile 300 mm arasındaki fark tek başına en büyük kalemdir.
- Derinlik ve kesit kalınlığı: Aynı çapta ince bir bölme duvar ile kalın bir perde bambaşka iştir; uzatma mili ve çift taraflı giriş gerekiyorsa süre uzar.
- Delik adedi: Aynı noktada arka arkaya açılan delikler, makine bir kez kurulduğu için delik başına maliyeti düşürür.
- Donatı yoğunluğu: Sık donatılı kesitte ilerleme yavaşlar, uç daha çabuk körelir.
- Kat ve erişim: Zemin katta kolay kurulan makine üst katta ya da çatıda platform, iskele veya elle taşıma gerektirebilir; sahada su ve elektriğin olmaması da buraya girer.
- Çalışma penceresi: Mesai içinde yapılan iş ile tesis duruşuna, geceye ya da hafta sonuna sıkışan iş aynı değildir.
- Ulaşım: Seyitgazi merkez ile uzak köy arasındaki yol farkı ve mevsime göre yol durumu hesaba katılır.
Aynı gün Seyitgazi hattında birden fazla iş varsa bunları birleştirip tek çıkışta bitiriyoruz. Aramadan önce şu bilgiler elinizde olursa telefonda çok daha net konuşuruz: delik nereye açılacak, eleman taşıyıcı mı, kaç delik, hangi boru geçecek, sahada su ve elektrik var mı, iş hangi saat aralığında yapılabilir. Keşif ve bilgi için 0530 030 50 26 numarasından ulaşabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Seyitgazi'ye aynı gün gelebiliyor musunuz?
Çoğu zaman evet. Merkezimiz Odunpazarı'nda ve ilçeye kendi şehrimizden gidiyoruz, gün içinde çıkış yapmak bizim için olağan. Sabah erken haber verirseniz aynı gün, program doluysa ertesi sabah çıkarız. Uzak bir köy noktasıysa yol süresini hesaba katıp saat veririz.
Kolona delik açtırmak istiyorum, yapıyor musunuz?
Statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan kolon, kiriş ve taşıyıcı perdeye delik açmıyoruz. Onaylı proje varsa ve delik yeri işaretlenmişse işaretli noktada işi yaparız. Onay yoksa alternatif güzergâh arıyoruz; tesisat işlerinin çoğunda dolgu duvardan veya döşemeden geçen bir çözüm çıkıyor.
Köyde şebeke suyu ve elektrik yok, yine de iş yapılabilir mi?
Yapılır. Kendi su tankımız ve jeneratörümüzle geliyoruz; Seyitgazi köylerindeki işlerde bu standart hazırlığımız. Yem deposu, silo ya da hayvan barınağı gibi suyun istenmediği yerlerde toz emişli kuru delme düzenine geçiyoruz.
Karot delerken duvar çatlar mı, sıva döker mi?
Karot ucu betonu aşındırarak kestiği için darbe yoktur; kırıcıyla açılan delikteki gibi çevre sıvanın kalkması beklenmez. Dikkat edilecek yer deliğin çıkış yüzeyidir; son santimetrelerde baskı azaltılmaz ve karşı yüz desteklenmezse küçük parça kopmaları olabilir, biz bu tedbiri alıyoruz.
Beton numunesi de alıyor musunuz, raporunu siz mi veriyorsunuz?
Numuneyi standarda uygun çapta, donatısız bölgeden, silindiri kırmadan alıp teslim ediyoruz ve numune yerini tamir harcıyla kapatıyoruz. Ancak numune noktalarını yapı denetim kuruluşu veya proje müellifi belirler; basınç deneyi ve dayanım raporu yetkili laboratuvarın işidir.
Telefonda net fiyat söyleyebilir misiniz?
Çapı, kesit kalınlığını, delik adedini, donatı durumunu ve erişimi bilmeden söylenen rakam sahada değişir. Bu bilgileri telefonda verirseniz ya da bir iki fotoğraf gönderirseniz işin kapsamını ve süresini net konuşabiliriz. 0530 030 50 26 numarasından ulaşın, önce işi anlayalım.