Beylikova'ya karot için çağrıldığımızda telefonda sorduğumuz ilk üç şey neredeyse hep aynı oluyor: delik nereye açılacak, betonun kalınlığı ne kadar, delikten ne geçecek. Bu üç cevap işin çapını, makinesini ve süresini büyük ölçüde belirliyor. Beylikova Eskişehir'in doğusunda, ova üzerinde kurulu, tarım ve hayvancılığın belirlediği bir ilçe. Buradan gelen işler şehir merkezindeki apartman tadilatına benzemiyor; karşımıza daha çok tarımsal tesis, depo, ağıl, silo kaidesi, su deposu ve sulama yapısı çıkıyor. Ekibimiz Odunpazarı'nda; Beylikova merkeze yaklaşık kırk beş kilometre mesafede olduğu için sabah çıkıp gün içinde işi bitirip dönmek bizim için olağan bir program.
Bu sayfada anlattığımız iş karot delme, yani beton üzerinde silindirik delik açma. Kesim işlerini de yapıyoruz ama onun anlatımı ayrı; burada delme tarafını, çap seçiminden donatı taramasına, su yönetiminden delik sonrası kenar tamirine kadar sahada nasıl çalıştığımızı yazdık. 0530 030 50 26
Beylikova'ya çıkışı nasıl planlıyoruz
Beylikova bizim için uzak bir nokta değil, ama köy yollarını hesaba katmadan program yapılmıyor. İlçe merkezindeki bir iş ile merkeze bağlı bir köydeki ahır arasında yol farkı yarım saatten fazla olabiliyor. Bu yüzden randevu alırken adresi köy adına kadar netleştiriyor, tesis içi son yaklaşımın araçla girilebilir olup olmadığını soruyoruz. Karot makinesi, sehpası, su bidonu ve jeneratör taşınan bir ekipman; aracı iş noktasına yaklaştıramazsak taşıma süresi işin kendisinden uzun sürebiliyor.
İkinci hesap kalem sayısı üzerine. Beylikova'daki müşterilerimizin çoğu tek bir delik için değil, bir tesisin ihtiyaçlarını topluca çözmek için arıyor: sulama hattı geçişi, elektrik borusu, havalandırma kanalı, birkaç ankraj yuvası. Telefonda "bir tane delik var" denip yerinde altı delik çıkması sık yaşanan bir durum; baştan söylediğinizde doğru uç setini ve yeterli kapasiteyi yükleyip çıkıyoruz.
Elektrik ve su konusunu da yola çıkmadan konuşuyoruz. Kırsaldaki bazı yapılarda hat karot motorunu kaldırmıyor; o durumda kendi jeneratörümüzle geliyoruz. Yakında kullanılabilir su hattı yoksa suyu bidonla götürüyoruz. Bu iki soruyu atlarsak Beylikova'ya kadar gidip iş yapamadan dönmek gibi bir ihtimal doğuyor.
Çap, derinlik ve uç seçimi: 52 mm'den 600 mm'ye
Karotta çap, delikten geçecek şeyin kendisi değil, o şeyin manşonu, yalıtımı ve montaj payı ile birlikte ölçülür. Sahadaki en yaygın hata budur: boru dış çapına göre delik istenir, manşon geçmez, delik büyütülür ve iki kat iş çıkar. Çalışma aralıklarımız kabaca şöyle:
- 52-62 mm: Elektrik borusu, veri kablosu, küçük kelepçe ve ankraj yuvaları. Tarımsal tesislerde pano beslemesi ve aydınlatma hattı geçişleri çoğunlukla bu bantta çözülüyor.
- 82-102 mm: Klima bakır ve drenaj hattı, küçük çaplı tesisat, sulama hattı geçişleri.
- 112-152 mm: Havalandırma, aspiratör, süzgeç ve kanalizasyon bağlantıları. Ağıl ve besi ünitelerinde havalandırma delikleri genelde bu aralıkta isteniyor.
- 160-250 mm: Ana atık su hattı, büyük havalandırma bacası, silo ve makine altı besleme geçişleri.
- 300-600 mm: Rögar bağlantısı, büyük kanal geçişi, döşemede insan geçişine yakın açıklıklar. Bu çaplarda makine ve sehpa ankrajı zorunlu hale geliyor, iş süresi ve hazırlık ciddi biçimde artıyor.
Delik derinliği uç boyu ve ara ekleme ile belirleniyor. Standart uçlarla tek seferde ilerlediğimiz derinlik sınırlı; daha kalın kesitlerde ara uzatma takarak ilerliyoruz. Uzatmalı çalışmada eksenden sapmamak için sehpanın çok iyi sabitlenmiş olması gerekiyor, çünkü sapma başladıktan sonra düzeltmek yerine deliği baştan almak gerekebiliyor.
Uçlar elmas soketli. Soketin sertliği ve segment yapısı deleceğimiz betona göre seçiliyor: eski, agregası sert, çakıllı dökümlerde farklı bir soket iyi ilerliyor, yeni ve henüz tam mukavemetini almamış betonda farklı. Beylikova'da köylerdeki eski yapılarda düzensiz agregalı, yer yer taş parçası içeren dökümler çıkabiliyor; bu betonda ilerleme yavaşlar, iş süresi uzar. Bunu baştan söylüyoruz ki sürpriz olmasın.
Donatı taraması ve taşıyıcı eleman kuralı
Delik açmadan önce yaptığımız en önemli iş, delme değil tarama. Donatı tarayıcı ile delik yerinin altında ne olduğunu belirliyoruz: demir aralığı, paspayı, varsa gömülü boru ve kablo. Beton içinde göremediğiniz bir elektrik borusunu kesmek, deliğin kendisinden çok daha pahalıya patlar.
Tarama sonrası üç ihtimal oluyor. Birincisi, delik yeri temiz; olduğu gibi ilerliyoruz. İkincisi, donatıya denk geliyor ama birkaç santim kaydırınca temiz alana çıkıyoruz; bunu boru güzergâhını da etkilediği için tesisatçıyla birlikte kararlaştırıyoruz. Üçüncüsü, kaydırma imkânı yok ve donatıyı kesmek gerekiyor. Burada durup soruyoruz: bu eleman taşıyıcı mı, değil mi?
Kolon, kiriş ve taşıyıcı perdede statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan delik açmıyoruz. Bu bizim pazarlık konusu yapmadığımız tek kural. Onay geldiğinde projede belirtilen konum ve çapa sadık kalarak açıyoruz; onay yoksa alternatif güzergâh önerip gerekirse projeciyle konuşulmasını istiyoruz. Tarımsal yapılarda tek katlı diye taşıyıcı sistemin önemsiz olduğu düşünülüyor; oysa geniş açıklıklı bir depo ya da ağılda kirişin donatısını kesmek, çatı yükünü taşıyan sistemi doğrudan zayıflatır.
Taşıyıcı olmayan bölme duvarlar ve döşeme üzerindeki şap tabakaları için bu kadar ağır bir prosedür gerekmiyor. Yine de döşemede delik açarken altta ne olduğunu ve karot göbeğinin düşme yönünü kontrol ediyoruz. Göbek, delik tamamlandığında serbest kalan silindirik beton parçası; kontrolsüz düşerse hem alttaki yüzeye hem insana zarar verir. Kalın döşemelerde göbeği kademeli alıyor ya da düşmesini engelleyecek şekilde sabitliyoruz.
Su soğutma ve çamur yönetimi
Karot ucu su ile soğutulur. Suyun iki görevi var: soketi soğutmak ve kesilen beton tozunu çamur haline getirip delikten dışarı taşımak. Su verilmediğinde uç kızar, elmas segment aşınır, ilerleme durur ve hem uç hem beton zarar görür. Suyu kesmek işi hızlandırmaz, bitirir.
İşin görünmeyen tarafı bu suyun nereye gideceği. Delikten çıkan şey berrak su değil, ince beton tozuyla karışmış gri bir çamur ve kuruduğunda yüzeye yapışıyor. Biz kaynağında toplamayı tercih ediyoruz: delik çevresine su toplama halkası ya da set yapıp vakumlu makine veya pompa ile anında çekiyoruz.
Beylikova'daki iş tiplerinde bu konu ayrı bir önem kazanıyor. Bir hayvan barınağında, yem deposunda veya süt sağım ünitesinde beton çamurunun yem, altlık ya da ürünle karışmaması gerekiyor. Bu tip yerlerde çalışma alanının çevresini kapatıyor, gerekirse tesisin çalışmadığı saatte iş yapıyoruz. Silo ve makine altlarında ise çamurun kaideye, elektrik panosuna veya kanala kaçmaması için ayrı önlem alıyoruz.
Numune karotu ile tesisat deliği aynı iş değil
İki iş de karot makinesiyle yapılıyor ama amaçları taban tabana zıt. Tesisat deliğinde önemli olan delik; çıkan göbek moloz. Numune alma karotunda ise önemli olan göbek, yani çıkan silindirik beton örneği; delik ise sonradan tamir edilecek bir iz.
Tesisat ve geçiş deliği
Burada hedef, boru veya kanalın rahat geçeceği, kenarı düzgün, ekseni doğru bir delik. Göbeğin bütün çıkması şart değil, parçalı gelmesi sorun olmaz. Çap, geçecek elemanın montaj payına göre seçilir.
Numune alma karotu
Beton mukavemetinin laboratuvarda ölçülmesi, güçlendirme projesi, hasar tespiti veya yapının mevcut durumunun belgelenmesi için alınır. Burada göbeğin sağlam, çatlaksız ve laboratuvarın istediği boy-çap oranını sağlayacak şekilde çıkması gerekir. Numune donatı kesmeden alınmalıdır; bu yüzden tarama daha da kritik hale gelir. Noktaların nerede ve kaç adet olacağına biz karar vermeyiz, proje müellifi ya da laboratuvar belirler; biz belirtilen noktadan tekniğine uygun numuneyi alıp etiketlenmiş şekilde teslim ederiz. Beylikova'da bu talep genellikle bir tarımsal tesisin kapasite artırımı ya da eski bir yapının güçlendirme kararı sırasında geliyor.
Delik kenarı, göbek ve teslim
Karotun kırma yöntemlerine göre en büyük avantajı, deliğin çevresini dağıtmaması. Elmas uç betonu kırarak değil aşındırarak ilerliyor, dolayısıyla delik kenarı temiz ve dairesel çıkıyor, yapıya darbe verilmiyor. Yine de "hiç iz kalmaz" demek doğru olmaz; özellikle çıkış tarafında son birkaç milimetrede küçük parça atmaları olabiliyor. Bunu azaltmak için çıkışa yaklaşırken baskıyı düşürüyor, mümkünse çıkış tarafına destek koyuyoruz.
Göbeği sahada bırakmıyoruz; isterseniz numune olarak teslim ediyoruz, istemezseniz molozla birlikte kaldırıp yüzeyi kullanılabilir halde bırakıyoruz.
Kenar tamiri ayrı bir kalem. Boru geçtikten sonra delik ile boru arasındaki boşluk çoğunlukla tesisatçı tarafından dolduruluyor; ama görünür bir yüzeyde ya da ıslak hacimde kenarın nasıl kapatılacağı baştan konuşulmalı. Tamir harcı, geçme manşon ya da yangın durdurucu dolgu gibi seçenekler var; hangisinin gerektiği deliğin yerine bağlı.
Beylikova'da karot delme fiyatı neye göre belirlenir
Bu sayfada rakam yazmıyoruz; sahayı görmeden verilen rakamın tutma ihtimali düşük ve sonradan değişen fiyat kimseyi memnun etmiyor. Bunun yerine fiyatın hangi kalemlerden oluştuğunu yazalım; telefonda bu başlıkları söylediğinizde çok daha gerçekçi bir teklif alırsınız:
- Çap: Delik büyüdükçe uç maliyeti, motor gücü ihtiyacı ve süre artıyor. 52 mm ile 300 mm arasındaki fark oransal değil, katlanarak büyüyor.
- Derinlik: Yani betonun kalınlığı. Aynı çapta 15 cm ile 40 cm arasında iş yükü ciddi biçimde değişiyor, uzatmalı çalışma ayrı hazırlık istiyor.
- Delik adedi: Aynı yerde açılan ikinci ve üçüncü delik, birincisinden her zaman daha uygun oluyor; kurulum bir kez yapılıyor.
- Donatı yoğunluğu: Yoğun donatılı bir perdede ilerleme yavaşlar, uç aşınması artar. Tarama sonucu bunu baştan görüyoruz.
- Kat ve erişim: Ekipmanın iş noktasına ne kadar kolay ulaştığı. Zemin katta araç yanaşan bir depo ile merdivenle çıkılan bir kot arasında fark var; iskele veya platform gerekiyorsa bu da ayrı bir kalem.
- Çalışma penceresi: İşin mesai içinde mi, tesisin durduğu saatte mi yapılacağı. Hayvancılık tesislerinde ve işleyen depolarda genellikle üretimin durduğu saat isteniyor.
- Mesafe ve ulaşım: Beylikova merkez ile merkeze bağlı bir köy arasındaki yol farkı, ekip planlamasına yansıyor.
Elimizde delik yerinin fotoğrafı, yaklaşık beton kalınlığı ve çap bilgisi olduğunda telefonda gerçeğe yakın bir aralık söyleyebiliyoruz.
Sık Sorulan Sorular
Beylikova'ya aynı gün gelebiliyor musunuz?
Programımız uygunsa evet. Ekip Odunpazarı'ndan çıkıyor, Beylikova merkeze yaklaşık kırk beş kilometrelik bir yol var; sabah aldığımız işi çoğu zaman gün içinde bitirip dönebiliyoruz. Köylerdeki işlerde araç girişini önceden konuşmamız gerekiyor. 0530 030 50 26 numarasını arayıp adresi ve iş tarifini söylemeniz yeterli.
Kolonda delik açtırmak istiyorum, mümkün mü?
Statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan kolon, kiriş ve taşıyıcı perdede delik açmıyoruz. Onay varsa, projede belirtilen konum ve çapa birebir uyarak açıyoruz. Onay yoksa önce alternatif güzergâh arıyoruz; çoğu zaman bölme duvardan ya da döşemeden geçirerek aynı sonucu almak mümkün oluyor.
Delik açarken donatıya denk gelirse ne oluyor?
Önce zaten tarama yapıp donatıyı görmeye çalışıyoruz. Yine de denk gelirse ilk tercihimiz deliği birkaç santim kaydırmak. Kaydırma mümkün değilse ve eleman taşıyıcı değilse donatı kesilerek devam edilebilir; taşıyıcı bir elemansa onay olmadan kesmeyiz, işi durdurup durumu bildiririz.
Su bağlantısı ve elektrik yoksa iş yapılabiliyor mu?
Yapılabiliyor; kendi jeneratörümüzle ve bidon su ile geliyoruz. Ancak bunu yola çıkmadan bilmemiz gerekiyor, telefonda bu iki soruyu sormamızın sebebi bu.
Çıkan çamur ve toz tesise zarar verir mi?
Doğru toplandığında vermez. Çamuru delik ağzında set ve toplama halkası ile hapsedip vakum veya pompa ile çekiyoruz. Yem deposu, sağım ünitesi ya da hayvan barınağı gibi hassas yerlerde çalışma alanını kapatıyor, gerekiyorsa tesisin durduğu saatte çalışıyoruz.
Numune karotu da alıyor musunuz, beton kesme işi de yapıyor musunuz?
Evet, laboratuvara verilmek üzere numune alma karotu alıyoruz; noktaları projeci veya laboratuvar belirliyor, biz tekniğine uygun çıkarıp teslim ediyoruz. Beton kesme işlerini de yapıyoruz, kesim tarafını ayrıca konuşabiliriz. Beylikova'daki işiniz için 0530 030 50 26 numarasından bize ulaşın.