Çifteler'de karot delme işine Eskişehir merkezden, Odunpazarı'ndaki depomuzdan çıkıyoruz. Makineyi, elmas uç setini, su donanımını ve donatı tarayıcısını aynı araca yükleyip yola çıkarız; ilçeye ulaşmak yaklaşık bir saatlik sürüş demek, o yüzden Çifteler işlerinde aynı gün çıkış bizim için olağan. Çifteler merkezinde bir dairede açılacak klima deliği ile köydeki sulama yapısında açılacak boru geçişi dışarıdan bakınca aynı iş gibi görünür; oysa çap, derinlik, donatı durumu ve su temini tarafında bambaşka iki iştir. Aşağıda hangi işi nasıl yaptığımızı, hangi çapı neden seçtiğimizi ve makineyi çalıştırmadan önce neye baktığımızı anlatıyorum. Beton kesme tarafı da yaptığımız bir iş, ama burada konumuz delme.
Çifteler'de karot delme talebi nereden geliyor
Çifteler iki ayrı yapı karakterini bir arada barındırıyor ve gelen işler de buna göre ikiye ayrılıyor. İlçe merkezinde birkaç katlı betonarme konut ve dükkân stoku var; buralardan gelen talep genellikle daire tadilatı sırasında çıkıyor. Banyo ve mutfağın yeri değişiyor, pissu hattı yeni bir noktadan aşağı inecek, kombi bacası dışarı verilecek, klimanın bakır borusu ile drenajı duvardan geçirilecek. Bunların hepsi karot işidir; duvarı kırıp geçirmeye çalışmak hem daireyi toz içinde bırakır hem betonarme elemana gereksiz zarar verir.
İlçenin kırsalında ise tarım ve hayvancılık ağırlıklı bir yapı stoku var. Sulama yapıları, pompa ve kuyu odaları, betonarme kanal ve rögar bağlantıları, ahır ve ağıl zeminleri, sağım ünitesi ve yem deposu tabanları, silo ile makine hangarlarının temel ve perde duvarları… Buralarda açılan delikler genellikle merkezdekilerden daha büyük çaplı ve daha kalın kesitlerde oluyor: sulama borusunun betonarme duvardan geçmesi, sağım ünitesine gidecek su ve elektrik hattı, hangar tabanına atılacak ankraj delikleri sık gördüğümüz işler.
Yolun uzunluğu Çifteler işlerinde planlamayı belirleyen asıl unsur. O yüzden giderken müşteriden şunu istiyoruz: yapıda açılacak bütün delikleri önceden gezin, tesisatçınızla yerlerini işaretleyin, hepsini tek listede toplayın. Aynı ziyarette tek delik de açarız on delik de; ama toplu iş yapıldığında delik başına düşen maliyet belirgin biçimde aşağı iner.
Çap seçimi ve delik derinliği: 52 mm'den 600 mm'ye
Karot makinesine takılan elmas soketli uç betonu kırarak değil aşındırarak ilerler; çıkan malzeme su ile dışarı taşınır, geriye kenarı düzgün silindirik bir delik ve elde kalan beton göbeği kalır. İşin kalitesini belirleyen ilk karar doğru çapın seçilmesi. Sahada en çok kullandığımız aralıklar şöyle:
- 52-62 mm: Elektrik ve data hattı geçişleri, küçük çaplı su borusu, korkuluk ve direk ankrajları, makine sabitleme dübelleri için açılan delikler.
- 65-82 mm: Klima bakır borusu ve drenaj hattının birlikte geçtiği duvar delikleri, banyo aspiratörü, küçük havalandırma çıkışları.
- 90-110 mm: Hermetik kombi bacası, pissu dikey iniş hattı, sulama borusu geçişi ve laboratuvara gidecek beton numunesi için alınan karotlar bu aralıkta yoğunlaşır.
- 125-160 mm: Kalın pissu ve yağmur suyu hatları, havalandırma kanalı geçişleri, ahır ve sağım ünitelerinde gübre veya yıkama suyu hattı.
- 200-300 mm: Tarımsal tesislerde ana su hattı, jeneratör egzozu, yem ve tahıl aktarma hatlarının duvar geçişleri.
- 350-600 mm: Rögar ve menhol bağlantıları, geniş hava kanalları, pompa odalarında ana boru geçişleri. Bu çaplarda makinenin ankrajla sabitlenmesi ve yeterli su beslemesi şart olur.
Derinlikte karar veren şey uçların faydalı boyu. Standart uçlarla tek seferde yarım metre civarı ilerleriz; daha kalın kesitlerde uzatma maşonu takarak bir metreyi de aşarız. Çok kalın perde ve temellerde iki yüzden karşılıklı delip ortada buluşturma yöntemine geçeriz; bu da makinenin iki tarafta da aynı eksende sabitlenmesini gerektirir. Delik yönü süreyi değiştirir: yatay delikte çamur kendi kendine dışarı akar, tavana yukarı doğru açılan delikte su geri gelir ve su toplama halkası olmadan iş temiz yürümez. Zemin delikleri en rahatıdır, ama alt katta ne olduğunu görmeden karşı tarafa çıkmayız.
Donatı taraması ve taşıyıcı eleman kuralı
Makineyi kurmadan önce yaptığımız iş donatı taramasıdır. Tarayıcı ile deliğin geleceği bölgede demirlerin konumunu, paspayı derinliğini ve aralığını çıkarırız. Bu tarama iki işe yarar: delik yerini birkaç santim kaydırarak demiri hiç kesmeden geçip geçemeyeceğimizi gösterir ve elemanın türü hakkında fikir verir.
Burada tavizsiz bir kuralımız var: kolon, kiriş ve taşıyıcı perde üzerinde statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan delik açmayız. Bu elemanların içindeki donatı gelişigüzel dizilmemiştir; boyuna demiri veya kirişin mesnet bölgesindeki üst donatısını kesmek, o elemanın taşıma kapasitesini doğrudan düşürür. Müşteri ısrar etse de bu noktada işi almıyoruz. Onaylı proje geldiğinde deliğin konumu ve çapı projede yazdığı gibi uygulanır. Döşeme deliklerinde de kirişe yakın bölgeleri ve yoğun donatı hattını mümkün olduğunca es geçeriz.
Delme sırasında donatıya denk gelirsek hemen anlarız: ilerleme yavaşlar, makinenin sesi değişir, dışarı çıkan su griden kızılımsı bir renge döner. Bu noktada uç zorlanmaz. Tek bir enine etriyeye ya da hasır donatının bir teline denk gelinmişse, projeye aykırı olmayan durumlarda donatı kesici uçla geçmek mümkündür; karar tarama sonucuna ve elemanın türüne göre verilir. Çoğu zaman doğru hamle deliği birkaç santim kaydırmaktır ve bunu tesisatçıyla konuşarak yaparız. Tarımsal tesislerde sık gördüğümüz öngerilmeli prefabrik kiriş ve aşıklarda ise iş daha nettir: içindeki gergi halatı kesildiğinde eleman ani biçimde davranır, bu elemanlara delik açmayız.
Su soğutma, çamur ve saha temizliği
Karot delmede su lüks değil, işin parçasıdır. Elmas soketleri soğutur, aşınma tozunu delikten dışarı taşır ve havaya toz kalkmasını engeller. Bunun karşılığında ortaya gri bir çamur çıkar; asıl mesele bu çamurun nereye gideceğidir.
Çifteler merkezindeki daire işlerinde su toplama halkası ve ıslak vakumla çalışırız; çamur delikten çıktığı anda çekilir, zemine yayılma şansı bulamaz. Çevreyi örtü ile kapatır, zemini ve dolapları koruruz. Kat arası delme yapıyorsak alt komşunun haberdar edilmesi gerekir, çünkü uç karşı tarafa çıkarken bir miktar su aşağı damlayabilir; bunu önlemek için çıkış tarafına da toplama düzeneği kurarız.
Kırsaldaki işlerde tablo değişir. Çoğu tarımsal tesiste şebeke suyu ya yoktur ya da çalışacağımız noktadan uzaktır. Bu yüzden Çifteler köylerine giderken su tankımızı ve basınçlı besleme düzeneğimizi yanımızda götürüyoruz. Ahır, ağıl ve sağım ünitesi gibi yerlerde çamurun yemliğe, suluğa ve sağım hattına bulaşmaması için çalışma alanını sınırlar, atık suyu tesisin dışına alırız. Kışın bu bölgede sıcaklık uzun süre düşük seyrediyor; donmuş hortum işi durdurmasın diye soğuk günlerde hat delme aralarında boşaltılır. Su verilemeyen özel durumlarda küçük çaplarda toz emişli kuru delmeye geçebiliyoruz, ancak kalın betonarme kesitlerde ve büyük çaplarda esas yöntem sulu delmedir.
Numune karotu ile tesisat deliği aynı iş değil
Bize gelen "karot alınacak" talepleri aslında iki farklı işi kastediyor ve ikisinin gereklilikleri ayrı.
Tesisat deliğinde amaç geçiştir. Önemli olan deliğin doğru yerde, doğru çapta ve düzgün eksende olmasıdır; çıkan beton göbeği bizim için atık malzemedir, sahadan toplayıp götürürüz.
Numune karotunda ise değerli olan tam da o göbektir. Yapının yerindeki beton dayanımını belirlemek için alınır; güçlendirme projesi, riskli yapı tespiti veya imalat kalitesinin sorgulandığı durumlarda istenir. Burada silindirin çatlamadan, ezilmeden ve yüzeyi bozulmadan çıkması gerekir. Numunenin çapı içindeki en iri agregaya göre seçilir, boy-çap oranı laboratuvarın isteyeceği aralıkta tutulur ve numune mümkün olduğunca donatı içermeyen bir bölgeden alınır. Noktaları genellikle yapı denetim kuruluşu ya da laboratuvar belirler; biz tarama yapıp uygulama tarafını üstlenir, numuneyi etiketleyip teslim ederiz. Deneyi yapan ve raporu düzenleyen taraf yetkili laboratuvardır. Numune alınan boşluklar açık bırakılmaz, tamir harcı ya da uygun dolgu ile kapatılır.
Delik kenarının durumu, tamiri ve teslim
Karotla açılan deliğin en görünür farkı kenarıdır: çemberi düzgün, yüzeyi temiz, çevresindeki sıva ve boya büyük ölçüde yerinde kalır. Yine de iki noktaya dikkat ediyoruz. Birincisi çıkış yüzeyi; uç karşı tarafa vardığı anda beton kabuğu dışarı doğru küçük parçalar hâlinde kopabilir. Bunu önlemek için son santimlerde besleme hızını düşürür, mümkünse çıkış tarafından karşılıklı delme yaparız. İkincisi delik ile boru arasında kalan boşluk; manşon, sızdırmazlık contası, tamir harcı veya geçiş yangın sınıfı gerektiriyorsa yangın durdurucu dolgu ile kapatılmalıdır. Delik boş bırakıldığında ses, koku ve nem geçişi başlar.
İşi bitirdiğimizde çıkan beton göbeklerini ve çamuru sahadan alır, çalıştığımız alanı süpürüp teslim ederiz.
Çifteler'de karot delme ücreti neye göre belirleniyor
Telefonda tek cümleyle fiyat söyleyen bir yaklaşımımız yok; aynı çaptaki iki delik birbirinden çok farklı iş çıkarabiliyor. Ücreti belirleyen kalemler şunlar:
- Delik çapı: Uç büyüdükçe hem ekipman hem aşınma payı artar.
- Kesit kalınlığı ve toplam delme derinliği: On santimlik bölme duvarla altmış santimlik perde arasında büyük fark var.
- Delik adedi: Aynı ziyarette açılan delik sayısı arttıkça delik başına maliyet düşer; Çifteler gibi merkeze mesafesi olan ilçelerde bu etki daha da belirgin.
- Donatı yoğunluğu: Sık donatılı temel ve perdelerde ilerleme yavaşlar, uç aşınması artar.
- Kat ve erişim: Makinenin taşınacağı kat, iskele veya platform ihtiyacı, ahırda yüksek tavana çıkma gereği süreyi doğrudan etkiler.
- Çalışma penceresi: İşletme durdurulmadan, sağım saatleri dışında ya da apartmanda gürültü kısıtına uyacak saatlerde çalışılması isteniyorsa planlama buna göre yapılır.
- Su ve elektrik durumu: Sahada su ve enerji varsa iş hızlanır; tank ve jeneratörle gidilen noktalarda hazırlık payı eklenir.
En sağlıklısı, delme yapılacak yüzeyin fotoğrafını ve varsa kalınlık bilgisini iletmeniz. 0530 030 50 26 numarasından durumu anlattığınızda kapsamı netleştirip Çifteler için gün ve saat planını birlikte belirliyoruz.
Sık Sorulan Sorular
Çifteler'e aynı gün gelebiliyor musunuz?
Çoğu zaman evet. Merkezden Çifteler'e yaklaşık bir saatlik yolumuz var, ekip ve ekipman Odunpazarı'nda hazır duruyor; sabah erken haber verilen işlerde aynı gün çıkmak olağan. Köy adreslerinde yol tarifini önceden almak süreyi kısaltıyor. Büyük çaplı ve ankrajlı kurulum gerektiren işlerde gün planını birlikte belirliyoruz.
Kolonda delik açtırmak istiyorum, yapabilir misiniz?
Statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan kolon, kiriş ve taşıyıcı perdede delik açmıyoruz; bu elemanların donatı düzeni yapının taşıma sistemini oluşturuyor. Onaylı belge geldiğinde deliğin yeri ve çapı projede belirtildiği şekilde uygulanır. Belge yoksa alternatif geçiş noktası için tesisatçınızla birlikte çözüm ararız.
Köydeki tesiste su yok, ne yapacaksınız?
Su tankımızı ve basınçlı besleme düzeneğimizi yanımızda getiriyoruz, sizden su hazırlamanızı beklemiyoruz. Elektrik de yoksa önceden söylemeniz yeterli; jeneratörle geliriz. Çamurlu suyun nereye yönlendirileceğini işe başlamadan konuşup yem ve su hatlarından uzak bir tahliye noktası belirliyoruz.
Daire içinde çalışırken ortalık toz olur mu?
Karot delme sulu bir yöntem olduğu için havaya toz kalkmaz; yönetilmesi gereken şey çamurdur. Su toplama halkası ve ıslak vakumla çamuru delikten çıktığı anda çekiyor, çevreyi örtüyle koruyoruz. Uç karşı tarafa çıkarken alt kata su damlamaması için çıkış tarafına da önlem alıyoruz.
En büyük hangi çapta delik açabiliyorsunuz?
52 mm'den 600 mm'ye kadar geniş bir aralıkta çalışıyoruz. Büyük çaplarda makinenin ankrajla sabitlenmesi, yeterli su beslemesi ve uygun enerji şart; bu yüzden 300 mm üzerindeki işlerde sahayı önceden görmeyi ya da net fotoğraf istemeyi tercih ediyoruz. Kesit çok kalınsa iki yüzden karşılıklı deliyoruz.
Beton numunesi alıyor musunuz, raporu siz mi veriyorsunuz?
Numune alma işini yapıyoruz: noktayı tarıyor, donatısız bölgeden numuneyi kırmadan çıkarıyor, etiketleyip teslim ediyoruz. Dayanım deneyini yapan ve raporu düzenleyen taraf ise yetkili laboratuvardır. Numune noktaları genellikle yapı denetim kuruluşu veya laboratuvarca belirlenir; alınan boşlukları uygun dolguyla kapatıyoruz.