Günyüzü, Eskişehir'in güneydoğu ucunda, Sivrihisar geçildikten sonra ulaşılan ve Ankara sınırına yaslanan bir ilçe. Tarım ve hayvancılık ağırlıklı bir yer; bize gelen iş de buna göre şekilleniyor. İlçe merkezinde müstakil ev ve küçük işletme tadilatı, köylerde ise depo, ağıl, sulama yapısı, silo ve beton temel üzerinde çalışıyoruz. Biz Eskişehir yerelinde iş yapan bir ekibiz, merkezimiz Odunpazarı. Günyüzü'ne başka bir ilden değil, kendi şehrimizden geliyoruz.
Bu sayfa karot delme tarafını anlatıyor. Karot delme, betona dairesel delik açma işidir. Kullandığımız uç, ucunda elmas soketler bulunan içi boş bir çelik silindirdir. Makine bu silindiri döndürür, soketler betonu aşındırarak ilerler ve delik bittiğinde içeriden silindir biçiminde bir beton parçası çıkar. Kırıcıda ya da darbeli matkapta olduğu gibi vuruş yoktur; bu yüzden delik kenarında yıldız çatlak oluşmaz, sıva patlamaz, yan duvara titreşim binmez. Duvar ve zemin kesimi de yapıyoruz, ancak burada anlatılan konu delme.
Günyüzü'ne ekip nasıl geliyor, seferi nasıl planlıyoruz
Burada işin en belirleyici parçası mesafe. Odunpazarı'ndan çıkıp Sivrihisar üzerinden Günyüzü'ne inmek iki saate yakın araç yolu demek. Bu, işi yapamayacağımız anlamına gelmiyor; aynı gün çıkış Günyüzü için bizde normal. Ama merkez ilçelerde olduğu gibi "eksik parça varsa atölyeden getiririz" seçeneği burada yok. Araca ne yüklediysek sahada elimizde o var. Onun için telefonda sorduğumuz sorular Odunpazarı işlerine göre daha uzun.
- Delik çapı ve toplam delik adedi
- Delinecek eleman betonarme mi, yığma taş ya da kerpiç mi
- Duvar veya döşeme kalınlığı, delik tam geçiş mi olacak
- Sahada 380 V var mı, yoksa jeneratör mü getirelim
- Su var mı; kuyu, depo ya da şebeke hangisi
- Aracın yapıya kaç metre yanaşabildiği, köy yolunun ve avlunun son yağıştan sonraki durumu
Cevaplara göre aracı yüklüyoruz: su tankı ve pompa, jeneratör, uzun uzatma kabloları, farklı çaplarda elmas uçlar ve uzatma göbekleri, sehpanın dübelli ve vakumlu sabitleme takımı, ıslak vakum. Kırsal sahada en sık karşılaştığımız iki eksik su ve üç fazlı elektriktir; ikisini de kendimiz götürebiliyoruz.
Tek bir küçük delik için ayrı sefer düzenlemek yerine, Günyüzü ve çevre köylerdeki işleri mümkün olduğunca aynı güne toplamayı tercih ediyoruz. Bu hem bekleme süresini kısaltıyor hem de ulaşım payını tek işin üzerine yıkmıyor. Aciliyeti olan bir durum varsa onu ayrı değerlendiriyoruz, ama baştan söylüyoruz: sıraya girmeyi kabul ederseniz iş daha derli toplu ilerliyor.
Çap seçimi ve delik derinliği: hangi iş hangi karot ucu
Karotun en çok sorulan tarafı çap. 52 mm ile 600 mm arasında uç kullanıyoruz ve çapı işin kendisi belirliyor, tahminle seçilmiyor. Sahada geçecek olan borunun ya da kablonun dış çapı, varsa manşon ya da yalıtım kalınlığı ve delik dolgusu için bırakılacak pay toplanır; sonuç hangi uca denk geliyorsa o kullanılır.
- 52-72 mm: elektrik tesisatı, kablo geçişi, ince su hattı, ankraj ve dübel çalışmaları için açılan test delikleri.
- 82-112 mm: kombi ve soba bacası, havalandırma menfezi, aspiratör, temiz su ana hattı. Beton dayanımı için alınan numune karotları da çoğunlukla bu aralıkta olur.
- 127-160 mm: pis su ve kanalizasyon hattı, ağılda gübre kanalı ve yıkama suyu tahliyesi, sulama borusu geçişi.
- 200-300 mm: büyük çaplı sulama hattı, silo besleme ve tahliye borusu, fanlı havalandırma geçişleri.
- 350-600 mm: kolektör hatları, ekipman ve şaft geçişleri, betonarme perde üzerinde büyük çaplı boşluklar. Bu çaplarda makine mutlaka dübelli sehpaya bağlanır, elde tutularak çalışılmaz.
Derinlik ayrı bir konu. Standart uç boyu yetmediğinde uzatma göbeği takılır. Her uzatmada eksen sapma ihtimali artar, bu yüzden derin deliklerde sehpanın zemine sağlam bağlanması ve ilk birkaç santimin çok yavaş açılması belirleyicidir. İlk santimler eğri giderse deliğin tamamı eğri gider. Derin deliklerde uç zaman zaman geri çekilip içerideki kesme çamuru boşaltılır; aksi halde soketler sürtünmeden ısınır ve ilerleme durur. Tam geçiş mi yoksa belli derinlikte duran kör delik mi istendiğini de baştan konuşuyoruz, çünkü kör delikte çıkan silindirin kırılarak alınması gerekir ve bu ayrı bir işlem.
Donatı taraması ve taşıyıcı eleman kuralı
Betonun içinde ne olduğunu görmeden delik açmak Günyüzü'nde de şehir merkezinde de aynı riski taşır. Delme öncesi yüzeyi tarama cihazıyla geçiyoruz; donatının yeri, yoğunluğu ve derinliği, varsa gömülü boru ya da elektrik hattı işaretleniyor. Çoğu durumda deliği birkaç santim kaydırmak sorunu tamamen ortadan kaldırıyor. Bu kayma proje açısından sakıncalıysa işi orada kesip yetkiliye soruyoruz.
Donatıya denk gelmek her zaman kaza değildir; yoğun donatılı elemanlarda kaçınılmaz olabilir. Kullandığımız uçlar donatı kesebilen tiptedir, ama ilerleme belirgin biçimde yavaşlar, sesin tonu ve makinenin tepkisi değişir. Operatör bunu duyunca duruyor. Kesilecek donatı ikincil bir çubuksa, tarama sonucu ve elemanın işlevi uygunsa devam ediyoruz. Taşıyıcı donatı söz konusuysa iş orada bekler.
Kolon, kiriş, taşıyıcı perde ve döşemenin taşıyıcı donatı bölgesinde, statik proje ya da yapı denetimin yazılı onayı olmadan delik açmıyoruz. Bu kuralı ilçeye, yapının büyüklüğüne veya "küçük bir delik" olmasına göre esnetmiyoruz. Köy evinde de, sulama tesisinde de aynı. Onay varsa projede belirtilen yere, belirtilen çapta ve belirtilen adette deliyoruz; onay yoksa müşteriye bunun nasıl alınacağını anlatıp bekliyoruz. Duvar boşluğu, dolgu duvar ya da taşıyıcı olmayan perdedeki geçişlerde böyle bir kısıt olmaz, orada doğrudan çalışabiliyoruz.
Su soğutma, çamur yönetimi ve kırsal sahanın kendi şartları
Karotta su iki iş yapar: elmas soketleri soğutur ve kesme sırasında çıkan tozu daha oluşurken bağlar. Su kesilirse soket aşırı ısınır, uç renk değiştirir, kesme kabiliyetini kaybeder ve delik yarıda kalır. Bu yüzden su temini Günyüzü işlerinde planın parçasıdır. Şebeke yoksa kendi tankımızla geliyoruz, kuyudan ya da depodan besleme mümkünse ona bağlanıyoruz.
Çıkan su temiz değildir; içinde beton tozu vardır ve bırakıldığı yerde kurur. Kırsal sahada bunun ayrı bir önemi var. Hayvan barınağında yemliğe ya da suluğa, depoda ürünün üstüne, sulama yapısında kanalın içine bu suyun karışmasını istemiyoruz. Onun için ucun etrafına toplama halkası takıyor, ıslak vakumla suyu kaynağında çekiyoruz. Gerekirse bez ve köpük setle çalışma alanını çevreliyoruz. Kışın açık sahada çalışırken donma da hesaba katılıyor; hortumda kalan su donarsa iş durur.
Hayvanın bulunduğu bölmede çalışmıyoruz. Delik açılacak bölme boşaltılır, hem gürültü ve su hem de güvenlik açısından. Yığma taş veya kerpiç duvarda ise su bazen hiç istenmez; oradaki geçişleri tozu vakumla toplayan kuru delme uçlarıyla açıyoruz. Yığma duvarda ilerleme hızı ve bastırma kuvveti betondakinden farklıdır, uç zorlanırsa duvar dokusu gevşer; bunu yavaş ve kontrollü ilerleyerek çözüyoruz.
Numune karotu mu, tesisat deliği mi
İkisi de aynı makineyle yapılır ama amaçları taban tabana zıttır ve karışması işi bozar.
Tesisat deliği açtığımızda değerli olan deliktir. İçeriden çıkan beton silindirin bütün çıkması gerekmez, kırık çıkması sorun değildir, atılır. Önemli olan deliğin yeri, çapı, ekseni ve kenarının düzgünlüğüdür.
Numune karotunda ise değerli olan çıkan silindirdir; delik ikinci plandadır. Bu silindir betonun basınç dayanımını ölçmek için laboratuvara gider. Bu yüzden numune alırken çalışma tarzımız değişir: donatıya denk gelmeyen bir bölge seçilir, silindirin boy-çap oranı deney için uygun olacak şekilde derinlik ayarlanır, uç hiç zorlanmadan ve sarsılmadan ilerletilir, çünkü çatlamış ya da kenarı ezilmiş bir numune deneyde yanlış sonuç verir. Numunenin alındığı nokta yapı üzerinde işaretlenir ve kayda geçer.
Günyüzü'nde numune talebi genellikle mevcut bir yapının durumu sorgulandığında geliyor: sulama yapısı ve menfez betonu, silo temeli, kat çıkılacak ya da güçlendirme düşünülen bir bina, hasar sonrası değerlendirme. Burada net konuşuyoruz: numuneyi biz alırız, deneyi ve raporu yetkili laboratuvar yapar. Beton dayanımı hakkında sahada sözlü hüküm vermiyoruz. Numune alınan delikler iş bitiminde rötresi düşük tamir harcıyla doldurulur, açık bırakılmaz.
Delik kenarı ve delme sonrası tamir
Karot deliği düz ve dairesel çıkar, kenarı temizdir. Yine de sahada dikkat ettiğimiz birkaç nokta var:
- Çıkış yüzü: Delik arka yüze ulaşırken son birkaç santimde küçük parça kopması olabilir, özellikle sıvası zayıf ya da yaşlı betonda. Bunu önlemek için son bölümde ilerlemeyi belirgin şekilde yavaşlatıyoruz, mümkün olan yerlerde arka yüzden destek veriyoruz veya deliği iki taraftan karşılıklı açıyoruz.
- Boru geçtikten sonra kalan boşluk: Boru ile delik arasındaki halka boşluk açık bırakılmamalı. Kullanım yerine göre tamir harcı, esnek dolgu, poliüretan ya da manşon uygulanır. Su ve ses geçişi, yangın ve haşere yolu buradan başlar.
- İptal edilen veya yeri değişen delik: Tamir harcıyla doldurulur; büyük çaplı ve yük alan bir bölgedeyse dolgu öncesi ankraj gerekebilir, bu durum yetkiliyle konuşulur.
- Zemin delikleri: Döşemede açılan deliklerde su kaçağı riski olduğu için dolgunun ardından yüzey tesviyesi yapılır, ıslak hacimlerde yalıtım devamlılığı kontrol edilir.
İş bitiminde çalışma alanını süpürüyoruz, toplanan çamurlu suyu ve çıkan beton silindirleri araca alıyoruz. İsterseniz silindirleri sahada bırakıyoruz; köy işlerinde bazen taş yerine kullanılmak üzere istenebiliyor.
Günyüzü'nde karot delme ücreti neye göre hesaplanıyor
Sabit bir liste vermiyoruz, çünkü aynı çapta iki delik bile farklı işler olabiliyor. Fiyatı belirleyen kalemler şunlar:
- Çap: Uç maliyeti ve harcanan süre çapla birlikte hızla artar.
- Toplam derinlik: Elemanın kalınlığı × delik sayısı. Kesilen beton hacmi işin gerçek ölçüsüdür.
- Delik adedi: İlk delik ile onuncu delik aynı değildir. Kurulum, taşıma ve sabitleme payı adet arttıkça bölünür.
- Donatı yoğunluğu: Donatı kesmek hem süreyi uzatır hem uç ömrünü yer.
- Beton sınıfı ve agrega sertliği: Sert agregalı, yüksek dayanımlı betonda ilerleme yavaşlar.
- Erişim: Zemin seviyesinde mi, silo üstünde mi, platform ya da iskele gerekiyor mu, makine ve tank yapıya kaç metre yaklaşabiliyor.
- Elektrik ve su durumu: Jeneratör ve su tankı gerekiyorsa ekipman ve hazırlık artar.
- Çalışma penceresi: Ahırda sağım saati, hasat dönemi, işletmenin durdurulamayacağı saatler, gece ya da hafta sonu çalışma talebi.
- Mesafe: Günyüzü seferinin ulaşım payı. Aynı güne birden fazla iş toplandığında bu pay bölünür ve herkesin lehine düşer.
Telefonda çap, adet ve kalınlık söylerseniz size bir aralık verebiliyoruz. Net rakam için ya birkaç net fotoğraf ya da keşif gerekiyor. Sahada iş beklediğimizden büyük çıkarsa haber vermeden devam etmiyoruz; durup yeni durumu anlatıp onayınızı alıyoruz. Görüşmek için 0530 030 50 26.
Sık Sorulan Sorular
Günyüzü'ne aynı gün gelebiliyor musunuz?
Genellikle evet. Odunpazarı'ndan Sivrihisar üzerinden geliyoruz, sabah çıkışla işi aynı gün bitirip dönmek bizim için olağan. Ancak sabah erken haber verilmesi ve sahanın hazır olması gerekiyor. Tek küçük bir delik için ayrı sefer yerine, aynı köyde veya çevrede başka iş varsa onları birleştirmeyi öneriyoruz.
Karot delerken donatı kesilirse yapıya zarar verir mi?
Öncelikle delmeden önce tarama yapıyoruz ve donatıya denk gelmeyecek şekilde delik yerini ayarlıyoruz. Buna rağmen donatıya girildiğinde operatör bunu makinenin tepkisinden anlar ve durur. İkincil bir çubuksa ve elemanın işlevi izin veriyorsa devam ederiz. Taşıyıcı donatı söz konusuysa işi durdurup yetkiliye danışırız; kendi kararımızla kesmeyiz.
Köyde şebeke suyu yok, yine de karot delinir mi?
Delinir. Kendi su tankımız ve pompamızla geliyoruz; kuyu ya da depo varsa oraya bağlanabiliyoruz. Suyun kesinlikle istenmediği yerlerde veya yığma taş ve kerpiç duvarda ise tozu vakumla toplayan kuru delme yöntemiyle çalışıyoruz. Sahada elektrik yoksa jeneratörle geliyoruz, bunu telefonda baştan konuşmamız yeterli.
Kolona veya kirişe delik açtırabilir miyim?
Statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan açmıyoruz. Kolon, kiriş ve taşıyıcı perde binanın yükünü taşıyan elemanlardır; oradaki bir delik yerine ve çapına göre kesiti zayıflatabilir. Onay geldiğinde projede yazan noktaya, yazan çapta deleriz. Dolgu duvar ve taşıyıcı olmayan bölümlerde böyle bir kısıt yoktur.
Beton dayanımı için numune karotu alıyor musunuz?
Numuneyi biz alıyoruz. Donatısız bölge seçiliyor, deney için uygun boyda ve çatlaksız silindir çıkacak şekilde yavaş ilerleniyor, alım noktaları işaretleniyor ve delikler tamir harcıyla dolduruluyor. Deneyi ve raporu yetkili laboratuvar yapar; sonuç hakkında sahada yorum yapmıyoruz.
Karot deliğinden sonra duvarda çatlak ya da sıva dökülmesi olur mu?
Karotta darbe olmadığı için normal şartlarda olmaz; delik kenarı düz ve dairesel çıkar. Sadece deliğin çıkış yüzünde son birkaç santimde küçük kopmalar görülebilir, onun için ilerlemeyi orada yavaşlatıyoruz ve gerekirse iki taraftan deliyoruz. Boru geçtikten sonra kalan boşluk da açık bırakılmaz, kullanım yerine uygun dolguyla kapatılır.