İnönü işlerine Odunpazarı'ndaki merkezimizden çıkıyoruz. İnönü, Eskişehir'in batısında, Bozüyük ve Bursa yönüne giden hat üzerinde; merkezden ilçeye varmak yarım saat civarında bir sürüş. Bu mesafe aynı gün çıkmanın önünde engel değil; sabah netleşen bir işe öğleden sonra başladığımız çok oluyor. İnönü'ye başka bir şehirden değil, kendi şehrimizden geliyoruz.
Bu sayfanın konusu karot delme: betonarme bir elemanda, elmas soketli silindirik uçla, kenarı düzgün ve çapı belli bir delik açma işi. Beton kesme tarafını da yapıyoruz ama o ayrı bir sayfanın konusu; burada uç, çap, derinlik, donatı, su ve delik sonrası ne olduğu üzerinde duracağız. Delme kesmeye göre küçük bir iş gibi görünür, oysa yanlış çapla ya da yanlış noktadan açılan bir delik kesimden daha pahalıya patlar.
İnönü'de karot delme talebi hangi yapılardan geliyor
İnönü küçük bir ilçe. Merkezde az katlı bir yapı stoku var, köyler yaygın ve tarımsal üretim ilçenin ana damarı; yol üzerinde olması nedeniyle depo, atölye ve küçük işletme tipi yapılar da çıkıyor. Bizim gündemimize gelen yapılar sade: köy konutu, ahır, samanlık, su deposu, sulama yapısı, depo ve yol kenarındaki işletme binaları.
Pratikte İnönü'den en çok şu delme işleri için aranıyoruz:
- Tarımsal işletmede su, sulama ve pis su hattının beton duvardan ya da temel perdesinden geçirilmesi
- Ahır ve besi yapılarında havalandırma, aspiratör ve gübre kanalı için büyük çaplı delik
- Su deposu ve sarnıç betonunda giriş–çıkış boru ağzı açılması
- Köy konutu ve ilçe merkezindeki dairelerde kombi bacası, klima geçişi, doğalgaz ve elektrik hattı delikleri
- Depo ve atölye zemininde makine kaidesi için ankraj ve dübel yuvası delikleri
- Riskli yapı tespiti, güçlendirme projesi ya da hasar incelemesi öncesi beton numune karotu alınması
Şehir merkezindeki "komşu rahatsız olmasın" kısıtı İnönü'de daha az konuşuluyor; onun yerine hayvanın barınakta durması, sulama sezonunda hattın kapalı kalma süresi ve yem saatleri belirleyici oluyor. Bu yüzden telefonda ikinci sorumuz hep aynı: iş kaçta başlayıp kaçta bitmiş olmalı.
Çap seçimi, delik derinliği ve elmas uç
Karotta ilk karar çap. 52 mm ile 600 mm arasında uç kullanıyoruz ve çapı işin kendisi belirliyor, müşterinin tahmini değil. Boruyu, kabloyu ya da manşonu bilmeden çap konuşmak boşuna; delik dar kalırsa iş baştan tekrarlanıyor, gereğinden geniş açılırsa hem tamir yükü artıyor hem de kesit boşuna zayıflıyor.
- 52 mm ve altı: elektrik borusu, veri kablosu, dübel ve ankraj yuvası, korkuluk–direk montaj delikleri
- 62–82 mm: klima bakır boru ve drenaj geçişi, temiz su hattı, ince tesisat
- 100–127 mm: kombi hermetik bacası, banyo–mutfak aspiratörü, küçük havalandırma, standart numune karotu
- 150–200 mm: pis su ve yağmur iniş hattı, ısıtma boru grubu, sulama ana hattı, gübre kanalı çıkışı
- 250–350 mm: havalandırma kanalı, jeneratör egzozu, tarımsal tesiste kalın atık su borusu, silo besleme ağzı
- 400–600 mm: büyük kanal geçişi, tank ve depo ağzı, kalın hatların temel perdesinden geçişi
İkinci karar derinlik. Standart uç boyu çoğu duvar ve döşeme kalınlığı için yeterli; kalın temel perdesi, istinat duvarı ya da kaide betonunda uzatma şaftıyla bir metrenin üzerine çıkabiliyoruz. Derinlik arttıkça iki şey değişiyor: makinenin sabitlenmesi kritik hale geliyor ve karot göbeğinin dışarı alınması ayrı bir işe dönüşüyor. Derin deliklerde silindirik göbek tek parça çıkmaz, kama ile kırılıp parça parça alınır; bunu hesaba katmayan bir süre tahmini tutmaz.
Uç tarafında beton sınıfı ve agrega belirleyici. Sert ve aşındırıcı agregalı betonda başka segment, düşük dayanımlı betonda başka segment iş görüyor; yanlış segmentle uç ya parlar ve kesmez ya da gereğinden hızlı tükenir. İnönü'nün köy yapılarında zaman zaman betonarme yerine taş ve tuğla yığma duvarla karşılaşıyoruz; orada elmas uç yine iş görüyor ama dağılma riski yüzünden ilerleme hızını düşürüp baskıyı azaltıyoruz.
Donatı taraması ve taşıyıcı elemanda delik kuralı
Betonarmede deliğin yeri, çapından daha önemli. Deleceğimiz noktayı donatı tarayıcıyla geçmeden makineyi kurmuyoruz. Tarama bize hem donatının hangi aralıkla geçtiğini hem de paspayının ne kadar olduğunu veriyor. Sonuç netleşince delik merkezini birkaç santim kaydırmak çoğu zaman yetiyor; bu küçük kaydırma, sonradan yapılacak bir güçlendirme masrafının önüne geçiyor.
Elmas uç donatıyı keser, bu doğru. Ama "kesebiliyor olmak" ile "kesilmesi doğru olmak" ayrı şeyler. İnce etriye teline denk gelmek çoğu durumda tolere edilir; ana taşıyıcı donatının kesilmesi elemanın taşıma kapasitesini düşürür ve bu kararı projeyi bilen mühendis verir, biz vermeyiz.
Kural şu: kolon, kiriş ve taşıyıcı perdede statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan delik açmıyoruz. Bu, İnönü'deki bir köy konutunda da geçerli, ilçe merkezindeki bir apartmanda da, yol üzerindeki bir depo yapısında da. Elimize proje gelmiyorsa ya bir inşaat mühendisinin yazılı görüşünü istiyoruz ya deliği taşıyıcı olmayan bir bölgeye taşıyoruz. İkisi de olmuyorsa işi almıyoruz. Eski köy yapılarında projenin bulunamadığı çok oluyor; o durumda alternatif güzergâh aramak, ısrar etmekten daha hızlı sonuç veriyor.
Döşemede de kiriş dibi, kolon yakını ve mesnet bölgeleri delik için uygun yerler değil. Aynı hat üzerinde arka arkaya çok sayıda delik açılacaksa delikler arası mesafeyi ayrıca konuşuyoruz; tek başına zararsız görünen delikler sıralandığında elemanı zayıflatabiliyor.
Su soğutma, çamur ve İnönü sahasında elektrik–su meselesi
Betonda ıslak karot çalışıyoruz. Su üç işi birden görüyor: segmenti soğutuyor, tozu bastırıyor ve çıkan malzemeyi delikten dışarı taşıyor. Susuz çalışılan bir karotta uç kısa sürede yanar, delik de düzgün çıkmaz. Kuru delme sadece tuğla ve gaz beton gibi malzemelerde gündeme geliyor; betonarmede tercih etmiyoruz.
Suyun bedeli çamur. Kullanımdaki kapalı mekânlarda vakumlu su toplama halkası kullanıyor, çevreyi naylonla kapatıyor, çıkan çamuru sahada bırakmıyoruz. Ahır ve besi yapılarında bu daha da önemli; çamurun altlığa ve yem yoluna karışmaması için delik altını ayrıca kapatıyoruz. Su deposu ve sulama yapılarında ise hattın boşaltılmış ya da vananın kapalı olması gerekiyor.
İnönü'de sık yaşadığımız iki durum var. Birincisi, köy ve arazi işlerinde delik noktasına yakın elektrik bulunmaması; uzun kablo çekmek yerine jeneratörle gidiyoruz. İkincisi, sahada basınçlı su olmaması; kendi su bidonumuzu götürüyoruz. Telefonda "elektrik var mı, su var mı" diye sormamızın sebebi bu; ikisinin cevabı ekipmanı ve süreyi değiştiriyor.
Numune karotu ile tesisat deliği aynı iş değil
İki iş de karot makinesiyle yapılıyor, ama amaçları ters. Tesisat deliğinde kıymetli olan deliktir; içinden çıkan silindirik göbek atılır. Numune alma karotunda kıymetli olan çıkan parçadır; delik sonradan tamir edilir.
Numune karotunda ölçü ve yer seçimi başlı başına iş. Çapı genellikle 100 mm civarında tutuyor, boy–çap oranını ve agrega iriliğini gözetiyoruz. Numuneyi donatıya denk gelmeyen bir bölgeden alıyoruz; içinden donatı geçen bir silindir basınç deneyinde geçerli sonuç vermez. Alınan yerin krokisi ve fotoğrafı tutuluyor, çünkü hangi elemandan ve hangi kottan alındığı belli olmadan numunenin anlamı olmuyor. Deney ve rapor tarafı akredite laboratuvarın işi.
İnönü'de bu talep genellikle üç sebeple geliyor: eski bir yapıya ilave yapılacak, güçlendirme projesi hazırlanacak ya da yapının mevcut durumu için tespit isteniyor. Üç durumda da numune noktaları aynı elemanda yığılmaz, yapıya dağıtılır; bunu proje müellifiyle konuşarak belirliyoruz.
Delik kenarı, çıkış tarafı ve karot sonrası tamir
Karotun kırıcıya göre üstünlüğü delik kenarında görünüyor. Çıkan delik dairesel, kenarı düz ve çapı belli oluyor; çevresinde ağ gibi yayılan çatlaklar oluşmuyor, sıva tarafında yapılacak tamir küçük kalıyor.
Dikkat edilmesi gereken nokta çıkış tarafı. Uç betonun arka yüzünden çıkarken orada parça kopabiliyor. Bunu önlemek için ya delik iki taraftan açılıyor, ya çıkışa takoz destek veriliyor, ya da son santimlerde ilerleme yavaşlatılıyor. Görünen bir yüzeyde bu ayrıntı işin sonucunu belirliyor.
Delik açıldıktan sonra ne yapılacağını da baştan konuşuyoruz. Boru geçtikten sonra kalan boşluk boş bırakılmaz; kullanım yerine göre tamir harcı, genleşen dolgu ya da yangın durdurucu mastik uygulanır. Su deposu, sarnıç ve ıslak hacim geçişlerinde sızdırmazlık için manşon ve uygun dolgu gerekiyor, aksi halde delik zamanla su yolu haline geliyor. Numune alınan noktalar da açık bırakılmaz, uygun tamir harcıyla doldurulur. Biz molozu topluyor, deliği temiz teslim ediyoruz; sıva ve boya işi bizde değil, bunu peşinen söylüyoruz ki beklenti karışmasın.
İnönü'de karot delme fiyatı neye göre çıkıyor
Elimizde sabit bir liste yok, çünkü aynı çaptaki iki delik bile aynı işi gerektirmiyor. Fiyatı belirleyen kalemler şunlar:
- Çap: uç maliyeti ve makine gücü çapla birlikte artıyor
- Derinlik: duvar veya döşeme kalınlığı, uzatma gerekip gerekmediği, göbeğin nasıl çıkarılacağı
- Delik adedi: tek delik için kurulum bir kez yapılıyor; aynı noktada çok delik varsa birim iş azalıyor
- Donatı yoğunluğu ve beton sınıfı: sık donatılı ve sert agregalı betonda ilerleme yavaşlar, uç daha çok tükenir
- Erişim: zeminde mi, kat arasında mı, silo üstünde mi, iskele veya sepet gerekiyor mu
- Elektrik ve su: sahada yoksa jeneratör ve su taşıma işe eklenir
- Çalışma penceresi: mesai içinde mi, hayvan barınağında belirli saat aralığında mı, sulama sezonunda hattın kapalı kalabileceği süre ne kadar
- İşin toplanması: İnönü'ye tek çıkışta birkaç iş birleşiyorsa bu doğrudan lehe yansıyor
Bu yüzden telefonda önce işi konuşuyoruz. Çoğu durumda delinecek yerin fotoğrafı, duvar kalınlığı ve geçirilecek borunun çapı bir çerçeve çizmeye yetiyor; kesin rakam keşiften ya da yeterince net bir tariften sonra çıkıyor. Aynı köyde veya aynı sokakta birden fazla iş varsa bunları tek güne toplamak iki taraf için de daha iyi sonuç veriyor. İnönü'deki karot delme işiniz için 0530 030 50 26 numarasından bize ulaşabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
İnönü'ye aynı gün gelebiliyor musunuz?
Genellikle evet. Odunpazarı'ndan İnönü'ye yol yarım saat civarında olduğu için, program müsaitse sabah netleşen bir işe aynı gün çıkabiliyoruz. Büyük çaplı delikler, jeneratör gerektiren arazi işleri ve çok sayıda delik içeren işlerde ise bir gün önceden planlamayı tercih ediyoruz.
Kolona ya da kirişe denk gelen bir delik istiyorum, açar mısınız?
Statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan açmıyoruz. Oradaki bir deliğin sonucunu ancak projeyi bilen bir mühendis değerlendirebilir. Onay varsa tarif edilen çapta ve noktada açarız; onay yoksa alternatif bir güzergâh arıyoruz, taşıyıcı olmayan bir bölgeden geçirmek çoğu zaman mümkün oluyor.
Köyde elektrik ve su yok, iş yapılabilir mi?
Yapılabilir. Elektrik yoksa jeneratörle geliyoruz, su yoksa kendi bidonumuzu götürüyoruz. Sadece bunu önceden bilmemiz gerekiyor, çünkü ikisi de araca eklenen yük ve süre demek. Delik sayısı fazlaysa sahada bir su kaynağı olması işi belirgin şekilde hızlandırıyor.
En büyük kaç mm delik açabiliyorsunuz?
600 mm'ye kadar çıkabiliyoruz. Bu çaplarda makinenin sağlam sabitlenmesi, yeterli güç kaynağı ve düzgün su beslemesi şart; ayrıca çıkan göbek ağır olduğu için deliğin arka tarafında güvenli alan bırakılması gerekiyor. Daha büyük boşluklarda karot yerine kesim yöntemleri devreye giriyor.
Beton numunesi de alıyor musunuz, raporu siz mi veriyorsunuz?
Numuneyi biz alıyoruz. Donatıya denk gelmeyen bölgeden, uygun çap ve boy oranıyla, alındığı yer kayıt altına alınarak. Basınç deneyi ve dayanım raporu ise akredite bir laboratuvarın işi; onu biz düzenlemiyoruz. Numunenin nereden ve kaç adet alınacağı konusunda proje müellifi veya yapı denetim ne diyorsa ona göre hareket ediyoruz.
Karot deliği duvarı zayıflatır mı, delik sonrası tamir kime ait?
Taşıyıcı olmayan bir duvarda, doğru çapta ve doğru noktada açılan delik pratikte sorun çıkarmıyor. Sorun, taşıyıcı elemanda izinsiz açılan delikte ya da aynı hat üzerinde sıralanan deliklerde başlıyor; bu yüzden delik yerlerini önceden konuşuyoruz. Biz molozu toplayıp deliği temiz bırakıyoruz, geçiş sonrası dolgu ve sızdırmazlık kapsam içindeyse onu da yapıyoruz; sıva ve boya ayrı bir kalem ve bize ait değil.