Eskişehir'de en sık aldığımız işlerden biri, yıllar önce asansörsüz yapılmış bir binaya sonradan asansör eklenmesi. Kat malikleri kararı çıkar, asansör firması kuyu ölçüsünü verir ve sıra döşemelerin açılmasına gelir. Dışarıdan basit durur: her katta, aynı düşey eksende bir dikdörtgen boşluk. Görünmeyen kısmı ise şu; o dikdörtgeni açarken binanın yük taşıyan bir elemanını kesiyor, içindeki donatıyı koparıyor ve yüzlerce kiloluk bir plakayı kontrollü biçimde aşağı almaya çalışıyoruz. Aşağıda işin sahada nasıl ilerlediğini, nerede durup mühendise sorduğumuzu ve en çok nerede ters gittiğini anlatıyoruz.
Önce proje, sonra makine
Bir dairede duvar açmak ya da tesisat için karot almak tek noktada başlar ve biter. Asansör boşluğunda ise bodrumdan en üst kata kadar, aynı eksende üst üste boşluk açıyoruz. Döşeme, üzerine binen yükü kirişlere ve kolonlara aktaran bir eleman; ortasından parça aldığınızda yük yolu değişir ve kesilen donatının işi komşu bölgelere devredilir. Bu yüzden asansör boşluğu, kesim ekibinin kendi kararıyla ilerletebileceği bir iş değildir.
Boşluğun yeri, ölçüsü ve kenarının nasıl güçlendirileceği statik projede belirlenir. Kenar güçlendirmesi çoğu binada kesilen döşeme çevresine çelik profil çerçeve ya da mühendisin uygun gördüğü başka bir detayla yapılır; biz bu detayı seçmez, uygularız. Kolon, kiriş veya taşıyıcı perdeye denk gelen hiçbir kesimi statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan yapmıyoruz. İş sırasında projede görünmeyen bir taşıyıcıya rastlanırsa makine durur, kararı mühendis verir.
Sahaya çıkmadan önce netleşmesi gereken üç şey var:
- Statik proje ve onay. Boşluğun her kattaki yeri, ölçüsü ve kenar detayı çizimde bulunmalı. "Merdiven boşluğuna sığdırırız" cümlesiyle iş başlatılmaz; sahanlık genişliğine ve kaçış yoluna projeyi hazırlayan mühendis karar verir.
- Asansör firmasının kuyu ölçüsü. Verilen rakamın net kuyu iç ölçüsü mü, kaba yapı ölçüsü mü olduğunu yazılı teyit ediyoruz. Sıva, kaplama ve kenar çerçeve payı bu iki ölçünün farkıdır; o farkı sahada biz kapatamayız.
- İdari taraf. Kat malikleri kararı ile belediye tarafında yürüyen proje ve ruhsat süreci, biz binaya girmeden bitmiş olmalı. Yarım kalmış izin, ortasından kesilmiş bir döşemeyle beklemek demektir.
Ölçüyü yazılı istememizin sebebi tek cümle: kesilen beton geri gelmiyor. Eksik kesilen boşluk ikinci bir kurulumla genişletilebilir; fazla kesilen boşluk ancak yeniden imalatla düzelir, o da artık kesim işi değildir.
Kat kat ilerleme: sıra neden bozulmaz
Her katın kendi çevrimi vardır ve o çevrim tamamlanmadan bir sonraki kata geçmeyiz. Sahadaki sıralama kabaca şöyle:
- Kesim hattının döşemeye çizilmesi, yani aplikasyon.
- Hattın tesisat açısından taranması ve alt kattan tavan tarafının kontrolü.
- Askı düzeninin kurulması, parçanın kaç bölüme ayrılacağının belirlenmesi.
- Kesim, parçanın kontrollü indirilmesi ve kattan çıkarılması.
- Açılan boşluğun kapatılması ya da çevresinin korkuluğa alınması.
Hangi kattan başlanacağı binaya göre değişir. Parçalar her katta yatay olarak, merdivenden ya da cepheden alınacaksa üstten aşağı inmek işimize gelir; henüz kesilmemiş alt döşeme, çalışılan katın altında sağlam bir zemin olarak durur. Parçalar tek bir kuyu boyunca düşey indirilecekse plan tersine kurulur ve en alttaki iniş noktası hazırlanmadan üst katlar açılmaz. Hangi yöntem seçilirse seçilsin değişmeyen kural şu: aynı anda iki katta kesim yapmıyoruz ve altında insan bulunan bir döşemeyi kesmiyoruz.
Sırayı bozan en yaygın sebep
Sırayı en çok bozan şey, asansör firmasının ölçüyü işin ortasında revize etmesi. Üç kat açılmış, dördüncü katta "kuyu birkaç santim geniş olacak" denirse biten katlara geri dönülür, kenar güçlendirmesi sökülür ve boşluk yeniden genişletilir. Bunun önüne geçmenin tek yolu, ilk kat kesilmeden ölçünün asansör firması, mühendis ve bizim aramızda aynı kâğıtta teyit edilmesi.
Eskişehir ve çevresinde işinizi yerinde inceleyelim.
Ölçü, şakül ve tolerans
Kuyunun katlar arasında aynı düşey eksende olması gerekir; bunu şakül ve lazerle kattan kata aktarıyoruz. Aktarmayı her katta yeniden yapmamızın sebebi, eski binalarda katların birebir üst üste oturmaması. Oturmalar, imalat farkları ve sonradan dökülmüş şaplar yüzünden üst katta aldığınız referans alt katta birkaç santim kaymış olabilir. Bir kattaki ölçüyü diğerine körü körüne kopyalamak kuyunun bir yerde daralmasıyla biter ve bu genellikle asansör firması rayları takmaya geldiğinde ortaya çıkar.
Tolerans konusunda saha mantığımız net: eksik tarafta kalmak, fazla kesmekten iyidir. Kesim hattını gerektiğinde birkaç santim içeride tutar, kenar çerçeve detayı netleştikten sonra gerekirse ikinci pasoda genişletiriz. Bir diğer pratik detay köşelerdir. Elmas testere dairesel bıçakla çalışır ve köşeyi alt yüzeyde tam bitiremez; köşeleri karotla açarak başlar ya da tamamlamayı ayrıca yaparız. Aksi halde köşeyi bitirmek için yapılan aşırı kesim boşluğun dışına taşar, alt yüzde iz bırakır ve orada durması gereken donatıya zarar verir.
Düşme güvenliği ve plakanın askıya alınması
Kesilen parça, kesim bitmeden önce tutulmuş olmak zorundadır; bu işin en kritik cümlesi budur. Betonarme yaklaşık 2,4 ton/m³ ağırlığındadır, yani 15 santim kalınlığında bir metrekare döşeme kabaca 350 kilo eder. Kuyu boşluğu birkaç metrekareyi bulduğunda elle taşınamayacak bir kütle çıkar. Bu yüzden:
- Parçayı, kaldırma düzeninin kapasitesine ve merdiven genişliğine göre birden fazla bölüme ayırırız; tek parça almak her zaman daha risklidir.
- Her bölüme, kesim başlamadan karotla askı delikleri açar, sapan ve halatı bağlarız.
- Kaldırma düzenini mümkün olduğunca bağımsız kurarız. Askı noktası olarak binanın kirişi, kolonu ya da üst kat döşemesi kullanılacaksa, o noktanın yükü taşıyıp taşımadığı statik olarak teyit edilmeden bağlantı yapılmaz. Teyit yoksa portal, üç ayak veya kendi taşıyıcı düzenimizi kurarız.
- Kesim sırası da güvenliğin parçasıdır. Parçayı serbest bırakacak son kenarı en sona bırakırız; o kenar kesilirken yük çoktan halattadır.
Boşluk açıldıktan sonra ortada, iş bitene kadar açık kalacak bir kuyu vardır. Her katta çevresini korkuluğa alır ya da uygun kalınlıkta kapakla kapatırız. Çalışılan katın altındaki alan kapatılır; oraya kimsenin girmediğinden emin olunmadan kesime devam edilmez. Bina kullanımdaysa en çok riski taşıyan taraf çoğu zaman ekip değil, "bir bakayım" diye kuyunun kenarına gelen kat sakinidir.
Kesilen parçanın binadan çıkarılması
Kesmek işin yarısı, parçayı binadan çıkarmak diğer yarısı. Bu planı işe başlamadan yapıyoruz, çünkü çoğu binada tahliye yolu kesim yönteminden daha kısıtlayıcıdır. Asansörsüz binada parçalar merdivenden inecekse; merdiven eni, sahanlık dönüşü ve korkuluk yüksekliği parçanın ne kadar büyük olabileceğini belirler. Merdiven uygun değilse parçalar cepheden, pencere veya balkon boşluğundan vinçle alınır.
Odunpazarı ve çevresindeki eski yapı adalarında sokaklar dar olduğu için vinç kurulumu başlı başına bir plan konusu: aracın duracağı yer, gerekiyorsa yol ve park düzenlemesi izni, komşu binaların cephe mesafesi. Bunları son günde konuşmak, ekibin binada beklemesi demek. Parçaların bina içinde nerede biriktirileceğini de baştan belirliyoruz; birkaç yüz kiloluk parçaları rastgele bir kata yığmak, o döşemeye planlanmamış yük bindirmektir.
Parça neden kırılarak alınmıyor
"Kırıcıyla parçalasak daha kolay olmaz mı" sorusu sık gelir. Kırıcı, kesilen parçayı değil kalan döşemeyi de titretir. Kenarı yeni zayıflamış bir bölgenin yanında darbeli çalışmak; sıva çatlağı, alt kat tavanında dökülme ve donatı çevresinde ezilme demektir. Gürültüsü ve tozu da oturulan binada saatlerce sürdürülebilecek türden değildir.
Komşu daire kısıtı: su, gürültü ve saat planı
Elmas testere ve tel kesme suyla soğutulur. Bu tozu ciddi biçimde azaltır ama yerine su yönetimi diye bir başlık koyar. Şikâyetlerin bir numaralı sebebi toz değil, alt kata inen kesim suyudur. Kesim hattının çevresine bariyer çekiyor, suyu ıslak vakumla toplayıp tahliye hattına yönlendiriyoruz. Yine de döşemede bilinmeyen bir çatlak veya tesisat kanalı varsa su alt katta beklenmedik bir noktadan çıkabilir. Bu yüzden kesimden önce alt kat dairesine giriyor, tavanın durumunu görüyor, gerekiyorsa eşyayı örtüyor ve tavanın kesim öncesi halini kayıt altına alıyoruz.
Döşeme içinden geçen tesisat da aynı kapıya çıkar. Yerden ısıtmalı bir katta ya da sonradan şap içine alınmış bir su hattının üzerinde kesim yapmak, tek bir noktada patlayan boruyla bütün planı bozar. Hattı taratmak ve alt kattan tavanı kontrol etmek, işin en ucuz ve en çok atlanan adımıdır.
Oturulan binada gürültülü işleri, bina yönetimiyle konuşulan saat aralığına sıkıştırıyoruz. Kesimin kendisi genelde sanılandan kısa sürer; asıl zamanı kurulum, askı düzeni, parçanın indirilmesi ve temizlik alır. Su ve elektriğin hangi daireden alınacağı, hangi merdivenin kullanılacağı ve asansör firmasının ne zaman geleceği baştan konuşulduğunda sakinlerin şikâyet edeceği konu genelde kalmaz.
Eskişehir ve ilçelerinde çalışıyoruz, merkezimiz Odunpazarı'nda. Binanızda asansör eklenmesi gündemdeyse, statik projeniz ve asansör firmasının kuyu ölçüsü elinizdeyken yerinde bakalım; tahliye yolunu ve çalışma planını birlikte çıkaralım: 0530 030 50 26.
Sık Sorulan Sorular
Asansör boşluğu kesimi için hangi belgeler gerekiyor?
Bizim işimizin başlaması için statik proje ve onaylı boşluk detayı şart. Öncesinde kat malikleri kararı ile belediye tarafında yürüyen proje ve ruhsat süreci tamamlanmış olmalı. Kolon, kiriş ya da taşıyıcı perdeye dokunan hiçbir kesimi bu onaylar olmadan yapmıyoruz.
Kesim sırasında daireler boşaltılmak zorunda mı?
Bütün bina genelde boşaltılmaz. Boşaltılması gereken, çalışılan katın kesim alanı ve hemen altındaki bölüm. Alt kat dairesi kullanımdaysa kesim saatlerinde o bölüm kapatılır, eşya örtülür ve boşluğun altına kimse girmez. Diğer katlar çoğu işte normal kullanıma devam edebilir; şartı, açılan boşlukların korkuluk veya kapakla emniyete alınmış olması.
Bir kat ne kadar sürer?
Süre döşeme kalınlığına, donatı yoğunluğuna, boşluk ölçüsüne ve en çok da tahliye yoluna bağlı. Kesimin kendisi çoğu katta günün küçük bir bölümünü alır; zamanı asıl belirleyen aplikasyon, askı düzeni, parçanın indirilip binadan çıkarılması ve temizlik. Bu yüzden planı kat sayısına göre değil, çevrim sayısına göre kuruyoruz.
Kesim binaya zarar verir mi?
Elmas kesimde darbe yoktur, bu yüzden kırıcıya kıyasla yapıya aktarılan titreşim çok daha düşüktür. Riskin asıl kaynağı kesimin kendisi değil, yanlış yerden ya da onaysız kesilmesidir. Boşluğun yeri ve kenar güçlendirmesi projeye uygun yapıldığında döşeme yeni yük düzenine göre çalışır; projede olmayan bir yerden alınan boşluk ise sonucunu aylar sonra gösterir.
Su ve toz alt kata iner mi?
Sulu kesimde toz büyük ölçüde bastırılır; asıl yönetilmesi gereken su. Kesim hattını bariyerle çeviriyor, suyu ıslak vakumla topluyoruz. Yine de döşemedeki gizli bir çatlak ya da tesisat kanalı suyu aşağı geçirebilir. Bu ihtimali yok saymak yerine alt katı önceden hazırlayarak yönetiyoruz.
Fiyat neye göre belirleniyor?
Fiyatı belirleyen kalemler şunlar: kat sayısı, boşluk ölçüsüne göre çıkan kesim metrajı, döşeme kalınlığı, donatı yoğunluğu, kullanılacak yöntem (duvar testeresi, tel kesme, karot veya birleşimi), parçanın nasıl indirilip binadan çıkarılacağı, vinç gerekip gerekmediği, sahada su ve elektriğin durumu ve çalışma saatlerinin ne kadar kısıtlı olduğu. Bu kalemler bina görülmeden sağlıklı çıkmaz.
